10-сынып · 3-тоқсан · Мемлекет, соғыс және революциялар тарихынан

Ақ Орда — Қазақ хандығының негізі

XIII ғасырдың екінші жартысы – XV ғасырдың басы

Ақ Орда Жошы ұлысының сол қанатында, Жошының үлкен ұлы Орда-Ежен ұрпақтарының иелігінде құрылды. Оның саяси орталығы Сырдария бойындағы Сығанақ қаласы болды. Ақ Орданы мекендеген тайпалар кейін қазақ халқының негізін құрады, ал оның хандарының ұрпақтары — Керей мен Жәнібек — Қазақ хандығының іргесін қалады.

  1. Пайда болуы

    Жошы ұлысы оң және сол қанатқа бөлінді. Сол қанатты Жошының үлкен ұлы Орда-Ежен мен оның ұрпақтары биледі; XIII ғасырдың екінші жартысында бұл иелік Алтын Ордадан іс жүзінде дербес бола бастады.

  2. Аумағы мен халқы

    Ақ Орда Сырдарияның орта және төменгі ағысын, Ұлытау мен Сарысу өңірін, Шығыс Дешті Қыпшақты алып жатты. Мұнда қыпшақ, қаңлы, найман, арғын, керей, қоңырат сияқты тайпалар көшіп-қонды.

  3. Билік құрылымы

    Хан тек Жошы әулетінен сайланды, маңызды шешімдер құрылтайда қабылданды. Ерзен хан тұсында Сырдария бойындағы қалалар гүлденді, ал Сығанақ мемлекеттің астанасына айналды.

  4. Орыс хан

    XIV ғасырдың екінші жартысында Орыс хан Ақ Орданы нығайтып, Жошы ұлысының бірлігін қалпына келтіруге ұмтылды. Оған қарсы Әмір Темірдің қолдауына сүйенген Тоқтамыс күресті.

  5. Әлсіреуі

    Тоқтамыс Алтын Орда тағын алғанымен, 1391 және 1395 жылдары Әмір Темірден жеңілді. Ішкі тартыстар мен Темір әулетінің шабуылдары Ақ Орданы әлсіретті; 1428 жылы Барақ хан қаза тапқаннан кейін билік Әбілқайырға көшті.

  6. Қазақ хандығымен сабақтастық

    Керей Орыс ханның немересі, ал Жәнібек Барақ ханның ұлы болды. Ақ Орданың аумағы, халқы, астанасы мен билік дәстүрлері Қазақ хандығына мұра болып қалды.

Ақ Орда
Жошы ұлысының сол қанатында, Сырдария бойы мен Шығыс Дешті Қыпшақта құрылған мемлекет; қазақ мемлекеттілігінің тікелей бастауы.
Сол қанат
Көшпелі мемлекеттің шығыс бөлігі; Жошы ұлысында оны Орда-Ежен әулеті биледі.
Жошылар
Шыңғысханның үлкен ұлы Жошының ұрпақтары; Ақ Орда мен Қазақ хандығының хандары осы әулеттен шықты.

Сығанақ, Сауран, Отырар, Сыр бойы

10-сынып