10-сынып · 4-тоқсан · Мәдениеттің дамуы
Мәдениеттің қазіргі кезеңдегі дамуы
1991 жылдан бүгінге дейін
Тәуелсіздік мәдениетке идеологиялық шектеусіз дамуға және ұлттық тарихты қайта тануға жол ашты. 2004 жылғы «Мәдени мұра» бағдарламасы ескерткіштерді қалпына келтіріп, шетел мұрағаттарындағы құжаттардың көшірмелерін елге жеткізсе, 2017 жылғы «Рухани жаңғыру» тарих, тіл, туған жер арқылы ұлттық бірегейлікті нығайтуға бағытталды. Жаңа музейлер, театрлар мен кино халықаралық деңгейге шықты.
Жаңа мүмкіндіктер
1980 жылдардың соңынан басталған ақтау жұмыстары тәуелсіздік жылдары жалғасып, Алаш қайраткерлері мен репрессия құрбандарының шығармалары қайта басылды. Қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесі 1995 жылғы Конституцияда бекітілді. 1995 жылы құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы көпұлтты елдің мәдени келісімін нығайтты.
«Мәдени мұра» бағдарламасы
2004 жылы қабылданған бағдарлама аясында тарихи-сәулет ескерткіштері қалпына келтіріліп, археологиялық қазбалар жүргізілді. Қытай, Түркия, Ресей, Еуропа мұрағаттарынан Қазақстан тарихына қатысты құжаттар мен қолжазбалардың көшірмелері алынды. 100 томдық «Бабалар сөзі» фольклор жинағы басылды.
«Рухани жаңғыру»
2017 жылғы 12 сәуірде «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы жарияланды. Оның арнаулы жобалары: латын әліпбиіне көшу, «Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық», «Туған жер», «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы», «Қазақстандағы 100 жаңа есім», қазақстандық мәдениетті әлемге таныту.
Киелі жерлер
«Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы Ұлытау, Түркістан, Бекет ата, Таңбалы сияқты жалпыұлттық және өңірлік маңызы бар киелі орындарды бір картаға біріктірді. Түркістан 2018 жылы облыс орталығы болып, Ясауи кесенесінің төңірегі туристік-мәдени орталыққа айналды.
Мәдени мекемелер
Астанада 2013 жылы «Астана Опера» театры, 2014 жылы Қазақстанның Ұлттық музейі ашылды. «Қазақфильм» тарихи фильмдер түсірді: Ақан Сатаевтың «Жаужүрек мың бала» (2012) және «Томирис» (2019) фильмдері кең танылды. Алматы әлі күнге дейін театр, кино және өнер оқу орындарының ірі орталығы.
Жаңғырудың мәні
2018 жылғы «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы атқа міну мәдениеті, металлургия, «аң стилі», «Алтын адам», түркі әлемі сияқты дала өркениетінің жетістіктерін дәріптеді. Бұл бастамалардың мақсаты — мұраны мұражайда сақтап қана қоймай, оны қазіргі мәдениетке тірек ету.
- Мұраны жаңғырту
- Тарихи-мәдени мұраны зерттеп, қалпына келтіріп, қазіргі өмірде қолдану және көпшілікке таныту.
- Рухани жаңғыру
- 2017 жылы басталған, тарихи сананы, тілді және ұлттық бірегейлікті жаңғыртуға бағытталған мемлекеттік бағдарлама.
- Сакралды география
- Халық үшін киелі саналатын табиғи және тарихи орындардың жиынтығы мен картасы.
- Көпмәдениеттілік
- Бір елде тұратын түрлі этностардың мәдениеттерінің қатар дамуы және өзара құрметі.
Астана, Түркістан, Ұлытау, Алматы