11-сынып · 1-тоқсан · Өркениет: даму ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының экономикасының дамуы
1991 жылдан бүгінге дейін
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары Қазақстан жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға ауыр дағдарыс жағдайында көшті. Ұлттық валюта, жекешелендіру және шетел инвестициясы нарықтық институттарды қалыптастырды, мұнай-газ саласы өсудің басты қозғаушы күшіне айналды, ал экономиканы әртараптандыру басты міндет болып қалды.
Өтпелі дағдарыс
КСРО ыдырағаннан кейін кәсіпорындар арасындағы шаруашылық байланыстар үзіліп, өндіріс құлдырады. Баға еркін жіберілгенде гиперинфляция басталып, халықтың табысы күрт төмендеді.
Ұлттық валюта
1993 жылғы 15 қарашада ұлттық валюта — теңге айналымға енгізілді. Бұл Қазақстанға рубль аймағынан шығып, дербес ақша-несие саясатын жүргізуге мүмкіндік берді.
Жекешелендіру
1990 жылдары мемлекеттік меншік жекешелендірілді: шағын кәсіпорындар аукциондар арқылы, ал көптеген ірі кәсіпорындар инвестициялық купондар мен жеке жобалар арқылы жаңа иелерге өтті. Нәтижесінде жеке меншік пен кәсіпкерлік қалыптасты.
Мұнай мен инвестиция
Теңіз кен орнын игеру үшін 1993 жылы «Теңізшевройл» бірлескен кәсіпорны құрылды, 2000 жылы Каспий қайраңынан Қашаған кен орны ашылды. 2000 жылдары мұнай экспорты мен шетел инвестициясы экономиканың жедел өсуін қамтамасыз етті.
Стратегиялық жоспарлау
1997 жылы «Қазақстан – 2030» стратегиясы жарияланды, 2000 жылы мұнай табысының бір бөлігін болашаққа жинайтын Ұлттық қор құрылды. 2012 жылы «Қазақстан – 2050» стратегиясы қабылданып, индустриялық-инновациялық бағдарламалар әртараптандыруға бағытталды.
Интеграция және сын-қатерлер
2015 жылы Қазақстан Еуразиялық экономикалық одақтың мүшесі болып, Дүниежүзілік сауда ұйымына кірді. Басты сын-қатер — шикізатқа тәуелділік: мұнай бағасының құлдырауы теңге бағамы мен бюджетке қатты әсер етеді.
- Нарықтық экономика
- Жеке меншік пен бәсекеге негізделген, бағаны сұраныс пен ұсыныс белгілейтін экономикалық жүйе.
- Жекешелендіру
- Мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындар мен мүлікті жеке меншікке беру.
- Әртараптандыру
- Экономиканың шикізатқа тәуелділігін азайту үшін өңдеуші және жаңа салаларды дамыту.
- Ұлттық қор
- Мұнай-газ табысының бір бөлігін болашақ ұрпаққа жинап, дағдарыста экономиканы қолдауға арналған мемлекеттік қор.
Атырау, Астана, Алматы