11-сынып · 2-тоқсан · Саяси-құқықтық процестер

Кеңестік кезеңде Қазақстанда полиэтникалық қоғамның қалыптасуы

1920–1989 жылдар

Кеңес дәуірінде Қазақстан халқының құрамы түбегейлі өзгерді. 1930 жылдардың басындағы ашаршылық қазақтардың санын күрт азайтты, ал индустрияландыру, депортация, соғыс жылдарындағы эвакуация және тың игеру республикаға жүздеген мың адам әкелді. 1989 жылғы санақ бойынша Қазақстанда жүзден астам ұлт өкілдері тұрды.

  1. Ашаршылық және көш

    1931–1933 жылдардағы ашаршылық күштеп ұжымдастыру мен отырықшыландырудың салдары болды. Қазақтардың едәуір бөлігі қаза тапты, көптеген отбасы көрші республикалар мен шет елдерге көшіп кетті, бұл республикадағы қазақтардың үлесін күрт төмендетті.

  2. Индустрияландыру

    Түрксіб (1927–1930) салынып, Қарағанды көмір бассейні игерілді, Балқаш пен Жезқазғанда мыс кәсіпорындары тұрғызылды. Құрылыстарға КСРО-ның түрлі өңірлерінен жұмысшылар мен мамандар келіп, жаңа өнеркәсіп қалалары көпұлтты болып қалыптасты.

  3. Депортация

    1936 жылы Украинадан поляктар, 1937 жылы Қиыр Шығыстан корейлер, 1941 жылы Еділ бойынан немістер, 1943–1944 жылдары шешендер, ингуштар және Кавказдың басқа да халықтары Қазақстанға күштеп жер аударылды. Олар «арнайы қоныс аударылғандар» ретінде комендатура бақылауында тұрды.

  4. Қазақ халқының қамқорлығы

    Жергілікті тұрғындар жер аударылғандармен баспанасы мен нанын бөлісті. 1950 жылдардың ортасынан бастап комендатура режимі біртіндеп жойылды, бірақ көптеген отбасы Қазақстанда біржола қалды.

  5. Соғыс және тың

    Ұлы Отан соғысы жылдары Қазақстанға кәсіпорындар мен жүздеген мың адам эвакуацияланды. 1954 жылы басталған тың игеру солтүстік облыстарға КСРО-ның түкпір-түкпірінен жастарды әкелді; Ақмола 1961 жылы Целиноград деп аталды.

  6. Нәтижесі

    1959 жылғы санақта қазақтар республика тұрғындарының шамамен 30 %-ын, орыстар 43 %-ға жуығын құрады. 1989 жылы қазақтардың үлесі 39,7 %, орыстардың үлесі 37,8 % болды. Ресми интернационализм саясаты қазақ тілінің қолданылу аясының тарылуымен қатар жүрді.

Депортация
Тұтас халықтарды немесе топтарды мемлекеттің күштеп басқа өңірге жер аударуы.
Арнайы қоныс аударылғандар
Жер аударылып, тұрғылықты жерінен рұқсатсыз кетуге тыйым салынған, комендатура бақылауындағы адамдар.
Полиэтникалық қоғам
Көптеген этнос өкілдері бір мемлекетте бірге өмір сүретін қоғам.
Интернационализм
Кеңестік идеологиядағы ұлттардың достығы мен «кеңес халқының» біртұтастығы туралы ұстаным.

Қарағанды, Қызылорда, Астана

11-сынып