11-сынып · 2-тоқсан · Саяси-құқықтық процестер

Ұлтаралық және конфессияаралық келісімнің қазақстандық моделі

1991 жылдан бүгінге дейін

Қазақстанда жүзден астам этностың өкілдері және түрлі діни бірлестіктер бірге өмір сүреді. Қазақстандық келісім моделі азаматтардың тең құқықтылығына, зайырлы мемлекетке, мемлекеттік тілдің біріктіруші рөліне және этносаралық, дінаралық диалогтың тұрақты институттарына сүйенеді.

  1. Конституциялық негіз

    1995 жылғы Конституция Қазақстанды демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет деп жариялады. Тегіне, ұлтына, тіліне, дініне және басқа да мән-жайларға байланысты кемсітуге тыйым салынады.

  2. Тіл саясаты

    Мемлекеттік тіл — қазақ тілі; мемлекеттік ұйымдарда орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады. Өзбек, ұйғыр, тәжік тілдерінде оқытатын мектептер, этностардың жексенбілік мектептері ана тілін сақтауға мүмкіндік береді.

  3. Келісім институттары

    1995 жылы Қазақстан халықтарының Ассамблеясы (2007 жылдан — Қазақстан халқы Ассамблеясы) құрылды, өңірлерде Достық үйлері мен этномәдени орталықтар жұмыс істейді. 2010 жылы Ұлттық бірлік доктринасы қабылданып, азаматтық бірліктің негізгі қағидалары бекітілді.

  4. Дінаралық диалог

    2003 жылдан бастап Астанада Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі өтеді. Оның II съезі үшін 2006 жылы Бейбітшілік және келісім сарайы салынды, 2022 жылғы VII съезге Рим Папасы Франциск қатысты.

  5. Діни саясат

    2011 жылғы «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заң діни бірлестіктерді тіркеу тәртібін белгіледі. Заң ханафи мазхабындағы ислам мен православиелік христиандықтың тарихи рөлін мойындай отырып, барлық діндерді құрметтеуге және экстремизмге қарсы тұруға негізделген.

  6. Модельді бағалау

    Модельдің күшті жағы — азаматтық теңдік, диалог алаңдары және тәуелсіздік жылдарындағы бейбітшілік пен тұрақтылық. Сонымен қатар тұрмыстық дау-дамайлардың этникалық сипат алу қаупін болдырмау және мемлекеттік тілдің біріктіруші рөлін күшейту міндеттері өзекті болып қалуда.

Қоғамдық келісім
Түрлі этностар мен діни қауымдардың азаматтық теңдік негізінде бейбіт қатар өмір сүруі және даулы мәселелерді диалог арқылы шешуі.
Конфессия
Бір дінді немесе оның жеке бағытын ұстанатын сенушілер қауымдастығы.
Толеранттылық
Өзгенің наным-сенімін, мәдениеті мен өмір салтын құрметтеп, оған төзімділікпен қарау.
Зайырлы мемлекет
Дін мемлекеттен бөлінген, ешбір дін мемлекеттік немесе міндетті деп танылмайтын мемлекет.

Астана, Алматы

11-сынып