11-сынып · 2-тоқсан · Саяси-құқықтық процестер

Қазақстан этностары: тарихы мен тағдыры

Қазақстандағы әр этностың өз тарихы бар: біреулері ғасырлар бойы осы жерде тұрды, біреулері ерікті түрде көшіп келді, енді біреулері күштеп жер аударылды. Өз ауылың мен қалаңның этникалық тарихын санақ деректері, мұрағат құжаттары, мұражай қорлары және отбасылық естеліктер арқылы зерттеуге болады.

  1. Келу жолдары

    Өлкедегі этностарды пайда болу жолына қарай топтауға болады: байырғы халық — қазақтар; XVIII–XX ғасыр басындағы қоныстанушылар — казактар, орыс, украин шаруалары, ұйғырлар, дүнгендер; кеңестік кезеңде жер аударылғандар — корейлер, немістер, поляктар, шешендер, сондай-ақ өнеркәсіп құрылыстары мен тың игеруге келген түрлі ұлт өкілдері.

  2. Санақ деректері

    1897, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989 жылдардағы санақтар және тәуелсіз Қазақстанның 1999, 2009, 2021 жылдардағы санақтары халық құрамының өзгерісін көрсетеді. Облыс пен аудан бойынша кестелерді салыстырып, өзгерістердің себебін тарихи оқиғалармен байланыстыр.

  3. Мұрағат пен мұражай

    Мемлекеттік мұрағаттарда ұжымшарлар мен кәсіпорындардың құжаттары, қоныс аударушылар мен жер аударылғандардың тізімдері сақталған. Өлкетану мұражайлары, «Қарлаг» және «АЛЖИР» мемориалдық мұражайлары жер аударылғандардың тағдыры туралы материалдар ұсынады.

  4. Ауызша тарих

    Аталар мен әжелердің, көршілердің естеліктерін жазып ал: отбасы қашан, қайдан және неге келді, жергілікті тұрғындар қалай қарсы алды. Сұхбатты дыбыс жазбасына түсіріп, күнін және айтушының есімін белгіле.

  5. Этномәдени орталықтар

    Өлкедегі Достық үйі мен этномәдени бірлестіктер этностың тілі, мерекелері, белгілі адамдары туралы мәлімет береді. Олармен бірге шағын көрме, отбасылық шежірелер альбомын немесе өлкенің этникалық картасын жасауға болады.

  6. Әдеп және сыни көзқарас

    Ашаршылық пен депортация туралы естеліктер — ауыр тақырып: әңгімелесушінің келісімін алып, оның сөзін құрметпен жеткіз. Әр дерекке сыни қара: естелікті құжатпен, құжатты санақ деректерімен салыстыр.

Өлке демографиясы
Белгілі бір аумақ халқының саны, құрамы және оның уақыт бойынша өзгеруі туралы мәліметтер.
Халық санағы
Белгілі бір күнге ел тұрғындары туралы мәліметтерді (саны, жасы, ұлты, тілі) жаппай жинау.
Ауызша тарих
Оқиғаларға куә болған адамдардың естеліктерін жазып алу және талдау арқылы өткенді зерттеу әдісі.

11-сынып