11-сынып · 3-тоқсан · Қоғамдық-саяси ойдың дамуы

Қоғамдық-саяси ойдың біріктіруші рөлі

VIII–XXI ғасырлар

Әл-Фарабиден бастап жыраулар мен билерге, Зар заман ақындарынан ағартушылар мен Алаш қайраткерлеріне дейінгі қоғамдық-саяси ой әр дәуірде бір сұраққа жауап іздеді: халық қалай бірігіп, мемлекет қалай берік болмақ? Бұл ізденістер бүгінгі «Мәңгілік Ел» идеясы мен жалпыұлттық құндылықтарда жалғасын тапты.

  1. Ортағасырлық бастау

    Түркі жазбалары елдің бірлігін, әл-Фараби білімді әрі әділ билеуші басқаратын қайырымды қаланы, Жүсіп Баласағұн әділдік пен ақылға сүйенген мемлекетті дәріптеді. Билік халық игілігіне қызмет етуі тиіс деген ой осы кезде қалыптасты.

  2. Хандық дәуірі

    Жыраулар хан кеңесінде ел тағдырын толғап, үш жүздің бірлігін жырлады; билер «Жеті жарғыға» негізделген дала құқығы арқылы дауларды бітістірді. Сөз бен құқық қоғамды біріктіретін күшке айналды.

  3. Отаршылдыққа жауап

    Хан билігі жойылып, жер тартып алынған XIX ғасырда Зар заман ақындары ел тәуелсіздігінен айырылғанын жоқтады. Шоқан, Ыбырай, Абай болса білім, еңбек пен адамгершілік арқылы қоғамды жаңартуды ұсынды.

  4. Алаш — ұлттық мемлекет идеясы

    1917 жылы Алаш қайраткерлері ұлттық-аумақтық автономия, құқықтық мемлекет және ана тіліндегі білім бағдарламасын жасады, ал революционер-демократтар таптық күрес пен кеңес билігін жақтады. Жолдары әртүрлі болғанымен, екеуі де халықтың азаттығын көздеді.

  5. Тәуелсіздік кезеңі

    1991 жылы жарияланған тәуелсіздік ғасырлар бойғы мемлекеттілік арманын іске асырды. «Мәңгілік Ел» идеясы мен Конституцияда бекітілген жалпыұлттық құндылықтар тарихи сабақтастықты, бірлік пен келісімді қоғамның өзегіне айналдырды.

  6. Қорытынды

    Қоғамдық-саяси ой әр тарихи жағдайда түрлі пішінге енді, бірақ оның өзегі — әділ билік, ел бірлігі, білім мен ар-ождан — өзгермеді. Сондықтан ол ұрпақтарды ортақ тарихи жадпен біріктіретін күш болып қала береді.

Біріктіруші идея
Қоғамның түрлі топтарын ортақ мақсат пен құндылықтар төңірегінде топтастыратын идея.
Тарихи жад
Халықтың өз өткені туралы ұрпақтан ұрпаққа берілетін білімі мен түсінігі.
Сабақтастық
Идеялар мен дәстүрлердің бір дәуірден келесі дәуірге жалғасып, жаңа мазмұнмен байуы.

Отырар, Түркістан, Жидебай, Семей

11-сынып