11-сынып · 4-тоқсан · Білім мен ғылымның дамуы
Қазақстан Республикасы білімі мен ғылымы дамуының мәселелері мен болашағы
1991 жылдан бүгінге дейін
Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан білім мен ғылымды нарықтық экономика мен жаһандық бәсекеге бейімдеу жолына түсті: жаңа заңдар қабылданды, «Болашақ» бағдарламасы құрылды, ел Болон процесіне қосылды. Сонымен бірге білім сапасындағы өңірлік айырмашылық, ғылымды қаржыландырудың жеткіліксіздігі және зерттеулердің өндіріспен әлсіз байланысы шешімін күткен мәселелер болып отыр.
Жаңартудың алғышарттары
КСРО ыдырағаннан кейін одақтық ғылыми байланыстар үзіліп, қаржыландыру күрт қысқарды, көптеген ғалымдар саладан кетті. Нарықтық экономикаға және тәуелсіз мемлекет мұқтажына сай жаңа мамандар даярлау қажет болды.
Заңдық негіз
1992 жылы, кейін 2007 жылы «Білім туралы» заң, 2011 жылы «Ғылым туралы» заң қабылданды. 2019 жылы «Педагог мәртебесі туралы» заң мұғалім еңбегінің беделін көтеруге бағытталды.
Халықаралық интеграция
1993 жылы құрылған «Болашақ» халықаралық стипендиясы жастарға әлемнің жетекші университеттерінде оқуға мүмкіндік берді. 2010 жылы Қазақстан Болон процесіне қосылып, кредиттік оқыту жүйесі мен үш сатылы жоғары білімге көшті.
Жаңа оқу орындары
2010 жылы Астанада халықаралық стандарттағы Назарбаев Университеті ашылды, Назарбаев Зияткерлік мектептері жаңа оқу бағдарламаларын сынақтан өткізді. 2004 жылдан мектеп бітірушілер Ұлттық бірыңғай тестілеуден өтеді.
Шешілмеген мәселелер
Қала мен ауыл мектептері арасындағы білім сапасының айырмашылығы, шағын жинақты мектептер, мұғалімдер тапшылығы сақталып отыр. Ғылымға бөлінетін қаржы дамыған елдермен салыстырғанда аз, зерттеу нәтижелері өндіріске баяу енгізіледі, талантты жастардың бір бөлігі шетелге кетеді.
Болашағы
2022 жылы Оқу-ағарту министрлігі мен Ғылым және жоғары білім министрлігі бөлек құрылды. Даму бағыттары — ғылымды коммерцияландыру, университеттердің зерттеу әлеуетін арттыру, цифрлық білім беру және ғалымдардың жаңа буынын тәрбиелеу.
- Болон процесі
- Еуропа елдерінің жоғары білім жүйелерін жақындастырып, дипломдар мен кредиттерді өзара тануды көздейтін үдеріс.
- Ғылымды коммерцияландыру
- Ғылыми әзірлемелерді өндіріске енгізіп, нарықта сатылатын өнім немесе технологияға айналдыру.
- Кредиттік оқыту жүйесі
- Студенттің оқу жүктемесі кредиттермен өлшенетін, пәндерді өзі таңдауына мүмкіндік беретін жүйе.
Астана, Алматы