5-сынып · 1-тоқсан · Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

Ботай мәдениеті

Энеолит: б.з.д. IV мыңжылдық

Ботай — Солтүстік Қазақстандағы энеолит дәуірінің қонысы. Мұнда табылған жануар сүйектерінің басым бөлігі жылқыныкі. Ыдыстардан бие сүтінің іздері табылды. Сондықтан ғалымдар ботайлықтарды жылқыны алғаш қолға үйреткендердің бірі деп санайды.

  1. Қоныстың ашылуы

    Ботай қонысы Солтүстік Қазақстандағы Иманбұрлық өзенінің жағасында орналасқан. Оны 1980 жылдары археолог Виктор Зайберт зерттеді.

  2. Энеолит дәуірі

    Ботайлықтар б.з.д. IV мыңжылдықта өмір сүрді. Бұл — энеолит, яғни мыс-тас дәуірі. Адамдар әлі де негізінен тас пен сүйектен құрал жасады.

  3. Қоныс қалай салынды

    Қоныста жүзден астам жертөле болған. Үйлер жартылай жерге қазылып, үсті ағаш пен топырақпен жабылды. Үйлер бір-біріне жақын салынды.

  4. Жылқы — басты байлық

    Қоныстан табылған жануар сүйектерінің 99 пайызға жуығы жылқыныкі. Жылқы адамдарға ет, сүт, тері мен сүйек берді.

  5. Ғалымдардың дәлелдері

    Қыш ыдыстардан бие сүтінің іздері табылды. Кейбір жылқы тістерінде ауыздықтың іздері бар. Бұл жылқылардың қолға үйретілгенін көрсетеді.

  6. Маңызы

    Ботай — жылқыны қолға үйретудің әлемдегі ең ерте дәлелдерінің бірі. Дала халықтарының жылқы мәдениетінің тамыры осы кезеңге барады.

Энеолит
Мыс-тас дәуірі: адамдар тас құралдармен қатар алғашқы мыс бұйымдарын қолдана бастаған кезең.
Жертөле
Жартылай жерге қазылып салынған, үсті жабылған тұрғын үй.
Қолға үйрету
Жабайы жануарды адамға бағынатын, үй жануарына айналдыру.

Ботай қонысы

5-сынып