5-сынып · 1-тоқсан · Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі
Қазақстан аумағында металлургияның пайда болуы
Қола дәуірі: б.з.д. II мыңжылдық – I мыңжылдықтың басы
Адамдар алғаш мысты пайдаланды, кейін мыс пен қалайыны қосып, қатты қола алды. Қазақстан жері мыс пен қалайы кендеріне бай болды. Сондықтан мұнда қола дәуірінде металлургия кең дамыды. Металл құралдар шаруашылықты жеңілдетіп, адамдардың өмірін өзгертті.
Алғашқы металл — мыс
Адамдар алғаш мысты пайдалана бастады. Мыс жұмсақ болғандықтан, одан негізінен ұсақ бұйымдар мен әшекейлер жасалды.
Қола
Кейін адамдар мыс пен қалайыны қосып балқытуды үйренді. Осылай мыстан әлдеқайда қатты қола алынды. Бұл кезең қола дәуірі деп аталады.
Кен орындары
Орталық Қазақстанда, Жезқазған мен Ұлытау маңында ежелгі мыс кеніштері табылды. Шығыс Қазақстанда, Қалба мен Нарым тауларында қалайы өндірілді.
Металды қалай өндірді
Кенді тас балғалармен және сүйек құралдармен қазды. Оны арнайы пештерде балқытты. Балқыған металды тастан не сазбалшықтан жасалған қалыпқа құйды.
Қоладан не жасады
Қоладан пышақ, орақ, балта, найза мен жебе ұштары құйылды. Білезік, сырға сияқты әшекейлер де жасалды.
Өмірдің өзгеруі
Металл құралдармен жұмыс жеңілдеп, мал шаруашылығы мен егіншілік дамыды. Кен қазатын, металл балқытатын шеберлер шықты. Тайпалар арасында айырбас кеңейді.
- Металлургия
- Кеннен металл алу және одан бұйым жасау ісі.
- Қола
- Мыс пен қалайыны қосып балқытқанда алынатын қатты металл.
- Құю қалыбы
- Балқыған металл құйылып, бұйымның пішіні алынатын тас немесе саз үлгі.
Жезқазған, Қалба жотасы, Сарыарқа