5-сынып · 1-тоқсан · Қазақстандағы ежелгі адамдардың өмірі

Қазақстандағы жартастарға салынған ежелгі суреттер

Қола және ерте темір дәуірлері: б.з.д. II–I мыңжылдықтар

Ежелгі адамдар жартастарға аңдардың, адамдардың, арбалардың суреттерін қашап салған. Мұндай суреттер петроглиф деп аталады. Олар адамдардың тұрмысы мен наным-сенімін білуге көмектеседі. Қазақстандағы ең белгілі петроглифтер Таңбалы шатқалында сақталған.

  1. Петроглиф деген не

    Петроглиф — жартасқа қашалған немесе сызылған сурет. Ежелгі адамдар жазуды білмеген кезде өз ойын суретпен жеткізген.

  2. Қалай салынды

    Суретті қатты тас құралмен, кейін металл құралмен қашап салды. Көбіне күнге күйіп қарайған жартас беті таңдалды, сондықтан сурет ашық түсті болып көрінеді.

  3. Не бейнеленген

    Жартастарда тау ешкі, бұғы, жылқы, түйе бейнеленген. Аңшылық, мал бағу, арба мен шабандоздар, билеген адамдар суреттері де бар.

  4. Таңбалы

    Таңбалы шатқалы Жетісуда, Алматыдан солтүстік-батыста орналасқан. Мұнда 5 мыңға жуық сурет бар. Ерекше белгілісі — басы күн тәрізді «күн бас» бейнелер. 2004 жылы Таңбалы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енді.

  5. Басқа ескерткіштер

    Жетісу Алатауындағы Ешкіөлмес пен Қаратаудағы Арпаөзен шатқалында да мыңдаған петроглиф сақталған.

  6. Наным-сенім

    «Күн бас» бейнелер ежелгі адамдардың Күнге табынғанын көрсетеді. Кейбір аңдарды олар тектің қамқоршысы деп санаған. Петроглифтер — ежелгі адамдардың дүниетанымы туралы маңызды дерек.

Петроглиф
Жартасқа қашалған немесе сызылған ежелгі сурет.
Наным-сенім
Адамдардың табиғат күштері мен рухтарға сенуі және оларға табынуы.
Тотемизм
Бір жануарды немесе өсімдікті рудың арғы атасы, қамқоршысы деп санау.

Таңбалы, Жетісу Алатауы, Қаратау

5-сынып