5-сынып · 1-тоқсан · Өлкетану
Туған өлкенің аңыз-ертегілері
Әр өлкенің өз аңыздары мен ертегілері бар. Олар таулардың, көлдердің, ауылдардың атауы қалай шыққанын, батырлар мен ақылдылар туралы айтады. Аңыз — ауызша дерек, сондықтан оны кімнен және қашан жазып алғанын белгілеу маңызды. Бұл сабақта туған өлкенің аңызын жинап, зерттеуді үйренеміз.
Аңыз бен ертегі
Ертегі — қиялдан туған әңгіме. Аңыз нақты жерге, адамға немесе оқиғаға байланысты болады. Онда шындық пен қиял араласып келеді.
Жер-су аттары туралы аңыздар
Көп аңыз тау, өзен, көл атауының шығуын түсіндіреді. Мұндай атаулар топоним деп аталады. Олар өлкенің ертедегі тарихын сақтайды.
Белгілі мысалдар
Сыр бойында Қорқыт ата туралы аңыздар айтылады. Аягөз өңірі «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» жырымен байланысты. Бурабай көлі мен Оқжетпес жартасы туралы да аңыз бар.
Қайдан жинаймыз
Аңызды ауыл қарияларынан, ата-әжеңнен сұрап біл. Өлкетану мұражайы, кітапхана, жергілікті газет пен архив те көмектеседі.
Қалай жазып аламыз
Айтушының аты-жөнін, жасын, қай ауылдан екенін, аңыз қашан жазылғанын белгіле. Мүмкін болса, телефонға дауысын жазып ал.
Аңызды тексеру
Аңызды картамен, кітаптармен және басқа адамдардың әңгімесімен салыстыр. Осылай аңыздағы шындық пен қиялды ажыратуға болады.
- Ауызша дерек
- Ұрпақтан ұрпаққа ауызша жеткен аңыз, жыр, әңгіме.
- Аңыз
- Нақты жерге, адамға не оқиғаға байланысты, шындық пен қиял араласқан ауызша әңгіме.
- Топоним
- Жер-су атауы: тау, өзен, көл, ауыл, қала аты.