5-сынып · 2-тоқсан · Ежелгі көшпелілер өмірі

Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы

б.з.д. І мыңжылдықтың басы

Б.з.д. І мыңжылдықтың басында Қазақстан даласының тұрғындары көшпелі мал шаруашылығына көшті. Олар малды жыл бойы бір жайылымнан екіншісіне айдап жүрді. Қыстау, көктеу, жайлау және күзеу малды жыл бойы азықпен қамтамасыз етті.

  1. Бұрын қалай болды

    Қола дәуірінде адамдар бір жерде отырып, мал бақты және егін екті. Мал көбейгенде қоныс маңындағы шөп жетпей қалды.

  2. Себептері

    Климат құрғай бастады, жайылымдар тез тозды. Адамдар атқа мініп, малды алыс жайылымдарға айдап апаруды үйренді.

  3. Төрт маусымдық жайылым

    Қыста мал қары аз, жылы қыстауда болды. Көктемде көктеуге, жазда шөбі шүйгін жайлауға, күзде күзеуге көшті.

  4. Көш жолдары

    Көшпелілер қысты көбіне оңтүстікте, мысалы, Сыр бойында өткізді. Жазда солтүстікке, Сарыарқа даласына көшті. Таулы өңірде жазда тау жайлауына шықты.

  5. Мал түрлері

    Көшпелілер қой, жылқы, түйе және ірі қара өсірді. Жылқы мен түйе ұзақ көшке төзімді болды. Мал адамға ет, сүт, жүн және тері берді.

  6. Егіншілік те сақталды

    Өзен бойы мен тау етегінде кейбір тайпалар отырықшы өмір сүріп, егін екті. Көшпелілер мен отырықшылар бір-бірімен өнім алмасты.

Көшпелі мал шаруашылығы
Малды жыл бойы жайылымнан жайылымға айдап, бірге көшіп жүретін шаруашылық.
Маусымдық жайылым
Жылдың белгілі бір маусымында пайдаланылатын жайылым: қыстау, көктеу, жайлау, күзеу.
Жайлау
Шөбі шүйгін, салқын жазғы жайылым.
Қыстау
Қары аз, желден қорғалған қысқы мекен.

Сарыарқа, Сыр бойы, Іле Алатауы

5-сынып