5-сынып · 2-тоқсан · Сақтар
Сақтар туралы тарихи мәліметтер
б.з.д. VIII–III ғасырлар
Сақтар — б.з.д. VIII–III ғасырларда Қазақстан жерін мекендеген тайпалар. Олар туралы грек және парсы жазбалары, қытай деректері мәлімет береді. Ғалымдар бұл жазбаларды археологиялық олжалармен салыстырып зерттейді.
Атауы
Парсылар бұл тайпаларды «сақтар» деп атады. Гректер оларды «скифтер» деп атаған. Қытай деректерінде олар «сэ» деп аталады.
Геродот
Грек тарихшысы Геродот б.з.д. V ғасырда «Тарих» атты еңбек жазды. Онда сақтар мен массагеттер туралы көп мәлімет бар. Геродотты «тарихтың атасы» деп атайды.
Парсы жазбалары
Парсы патшасы І Дарий жартасқа қашап жаздырған жазбаларда сақтар аталады. Олардың ең әйгілісі — Бехистун жазбасы. Парсы деректері сақтарды үш топқа бөледі.
Сақтардың үш тобы
Тиграхауда — «шошақ бөрікті сақтар». Хаомаварга — «хаома сусынын дайындайтын сақтар». Парадарайя — «теңіздің арғы жағындағы сақтар».
Қай жерде тұрды
Шошақ бөрікті сақтар Жетісу мен Сыр бойында тұрды. Хаомаварга сақтары оңтүстікте, Ферғана мен Памир жақта болды. Парадарайя сақтарын ғалымдар Арал мен Каспий маңымен байланыстырады.
Археология көмегі
Жазба деректер аз әрі қысқа. Сондықтан ғалымдар сақ қорғандарын қазып зерттейді. Есік, Бесшатыр, Шілікті олжалары сақтар өмірін толықтырады.
- Тарихи дереккөз
- Өткен заман туралы мәлімет беретін жазба, зат немесе ескерткіш.
- Геродот
- Б.з.д. V ғасырда өмір сүрген грек тарихшысы, «тарихтың атасы»; сақтар мен массагеттер туралы жазған.
- Тиграхауда
- Парсы деректеріндегі «шошақ бөрікті сақтар» — Жетісу мен Сыр бойын мекендеген сақтар.
Жетісу, Сыр бойы, Арал теңізі