5-сынып · 3-тоқсан · Сақтар
Шілікті және Бесшатыр патша қорғандары
б.з.д. VIII–IV ғасырлар
Шілікті мен Бесшатыр — сақ билеушілері мен ақсүйектері жерленген ірі қорғандар. Шілікті Шығыс Қазақстанда, Бесшатыр Іле өзенінің жағасында орналасқан. Үлкен қорғандар сақ қоғамында билеушілер мен қарапайым адамдардың болғанын көрсетеді.
Патша қорғаны деген не
Сақтар өз билеушілерін биік топырақ үйінділердің астына жерлеген. Мұндай қорғанды салу үшін жүздеген адамның еңбегі керек болды. Сондықтан ірі қорғандарды патша қорғандары деп атайды.
Шілікті алқабы
Шілікті — Шығыс Қазақстандағы Тарбағатай мен Сауыр таулары арасындағы алқап. Мұнда ондаған сақ қорғаны бар. Оларды алғаш археолог С. Черников, кейін Ә. Төлеубаев зерттеді.
Шілікті олжалары
Шіліктідегі Байгетөбе қорғанынан көптеген алтын әшекейлер табылды. Олардың бетінде аңдар мен құстардың бейнесі бар. Бұл — Қазақстандағы ең ежелгі сақ қорғандарының бірі.
Бесшатыр қорғандары
Бесшатыр Іле өзенінің оң жағасында, қазіргі Алтынемел ұлттық саябағында орналасқан. Мұнда 31 қорған бар, ең үлкенінің биіктігі 17 метрге жуық. Оларды 1957 жылдан бастап К. Ақышев зерттеді.
Ағаш жерлеу бөлмелері
Бесшатыр қорғандарының ішінде шырша бөренелерінен салынған жерлеу бөлмелері бар. Оларға жер асты дәлізі арқылы кірген. Қорғандардың айналасында биік тас бағандар — менгирлер тұр.
Маңызы
Билеушілер алып қорғандарға, қарапайым адамдар шағын обаларға жерленген. Бұл сақ қоғамының бай және кедей, билеуші және бағынышты топтарға бөлінгенін көрсетеді.
- Патша қорғаны
- Сақ билеушілері мен ақсүйектері жерленген өте үлкен топырақ немесе тас үйінді.
- Менгир
- Ежелгі адамдар жерге тігінен орнатқан биік тас баған.
- Әлеуметтік жіктелу
- Қоғамның байлығы мен билігі әртүрлі топтарға бөлінуі.
Шілікті, Бесшатыр қорғандары