5-сынып · 3-тоқсан · Сақтар

Тасмола археологиялық мәдениеті

б.з.д. VII–III ғасырлар

Тасмола мәдениеті — Орталық Қазақстанда (Сарыарқада) өмір сүрген сақ тайпаларының мәдениеті. Ол Павлодар облысындағы Тасмола алқабының атымен аталған. Бұл мәдениеттің ең таңғажайып ескерткіштері — «мұртты» қорғандар.

  1. Атауы қайдан шыққан

    Мәдениеттің аты Павлодар облысындағы Тасмола алқабынан шыққан. Мұнда алғашқы қорғандар зерттелген. Кейін осындай ескерткіштер Сарыарқаның көп жерінен табылды.

  2. Кім зерттеді

    1950–1960 жылдары Ә. Марғұлан басқарған Орталық Қазақстан экспедициясы жұмыс істеді. Оның мүшесі М. Қадырбаев Тасмола мәдениетін бөлек мәдениет ретінде сипаттады.

  3. Мұртты қорған

    Мұртты қорған үлкен және кіші екі қорғаннан тұрады. Олардан шығысқа қарай доға тәрізді екі тас жал созылып жатыр. Жалдардың ұзындығы ондаған, кейде жүздеген метрге жетеді.

  4. Мұрттардың мәні

    Үлкен қорғанға адам жерленген, ал кіші қорғаннан көбіне жылқы сүйектері мен ыдыстар табылады. Мұрттар күн шығатын жаққа бағытталған. Ғалымдар оларды Күнге табынумен байланыстырады.

  5. Шаруашылығы

    Тасмола тұрғындары жылқы мен қой өсірген, мал жайылымын ауыстырып көшіп жүрген. Олар мыс өндіріп, қоладан қару мен құрал құйған.

  6. Олжалары

    Қорғандардан қола қанжарлар, жебе ұштары, жылқы әбзелдері табылды. Бұйымдардың көбі аңдардың бейнесімен — «аң стилінде» безендірілген.

Мұртты қорған
Шығысқа қарай созылған екі доға тәрізді тас жалы бар қорған. Тасмола мәдениетіне тән.
Археологиялық мәдениет
Бір уақытта, бір өңірде тараған ұқсас ескерткіштер мен бұйымдар тобы.
Аң стилі
Бұйымдарды аңдар мен құстардың бейнесімен безендіру. Сақ өнеріне тән.

Тасмола қорғандары, Сарыарқа

5-сынып