5-сынып · 3-тоқсан · Үйсіндер мен қаңлылар

Үйсіндер туралы жазба деректер

б.з.д. II ғасыр – б.з. V ғасыры

Үйсіндер — б.з.д. II ғасырда Жетісуды мекендеген ірі тайпалық бірлестік. Олар туралы негізгі мәліметтер Қытай жылнамаларында сақталған. Жылнамалар үйсіндердің билеушісін, халқының санын, шаруашылығын және көршілерін сипаттайды.

  1. Қытай жылнамалары

    Үйсіндер туралы Сыма Цяньның «Тарихи жазбалары» мен Бань Гудың «Хань әулетінің тарихы» кітабы жазады. Бұл кітаптарда Қытайдың көршілері туралы арнайы тараулар бар.

  2. Чжан Цяньның елшілігі

    Қытай императоры ғұндарға қарсы одақтас іздеп, үйсіндерге Чжан Цяньды елші етіп жіберді. Чжан Цянь үйсіндердің жерін өз көзімен көріп, ол туралы әңгімелеп берді. Сыма Цянь оның әңгімесін кітабына енгізді.

  3. Жетісуға қоныстануы

    Жылнамалар бойынша, үйсіндер бұрын шығыста өмір сүрген. Б.з.д. II ғасырда олар Жетісуға қоныс аударып, Іле алқабы мен Ыстықкөл маңын мекендеді.

  4. Билеушісі мен ордасы

    Үйсіндердің билеушісі күнби деп аталған. Оның ордасы — Чигучэн қаласы Ыстықкөл маңында болған. Қытай мен үйсіндер арасында құдандалық байланыс орнап, күнбиге қытай ханшайымдары ұзатылған.

  5. Халқы мен шаруашылығы

    «Хань әулетінің тарихында» үйсіндер 630 мыңнан астам адам болған деп жазылған. Олар мал жайылымына қарай көшіп жүрген. Жылнама бойынша, үйсіндерде жылқы өте көп болған, байлардың 4–5 мың жылқысы болған.

  6. Көршілері

    Үйсіндердің шығысында ғұндар, солтүстік-батысында қаңлылар, батысында Ферғана (Даюань) жатқан. Үйсіндер ғұндар мен Қытайдың арасындағы күшті ел болған.

Жылнама
Оқиғалар жыл сайын ретімен жазылып отырған тарихи кітап.
Күнби
Үйсін мемлекетінің жоғарғы билеушісінің атауы.
Елші
Бір елдің атынан басқа елге келіссөз жүргізу үшін жіберілген адам.

Ыстықкөл, Жетісу

5-сынып