5-сынып · 3-тоқсан · Өлкетану
Өңірдің тарихи тұлғалары: билер, батырлар және ақындар
Әр өңірдің халқына еңбегі сіңген өз билері, батырлары мен ақындары бар. Олардың өмірін зерттеу үшін мұражай, мұрағат, кітаптар және қариялардың әңгімелері пайдаланылады. Зерттеуде тұлғаның туған жері, қызметі және өңірге қосқан үлесі анықталады.
Кімдер өлке тұлғасы
Билер әділ төрелік айтып, дауды шешкен. Батырлар елді жаудан қорғаған. Ақындар халықтың тарихы мен арманын жырға қосқан. Мысалы, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би — бүкіл елге танымал билер.
Жетісудың тұлғалары
Жетісудан жоңғарларға қарсы күрескен Райымбек батыр шыққан, оның кесенесі Алматыда тұр. Сүйінбай Аронұлы мен оның шәкірті Жамбыл Жабаев — атақты жыр алыптары. Ілияс Жансүгіров те осы өңірдің ақыны.
Мұражай мен кітапхана
Зерттеуді өлкетану мұражайынан бастаған дұрыс. Онда тұлғаның заттары, суреттері, құжаттары сақталады. Кітапханадан энциклопедиялар мен өлке тарихы туралы кітаптарды табуға болады.
Мұрағат және шежіре
Мұрағатта ескі құжаттардың түпнұсқалары сақталады. Шежіреден тұлғаның ата-тегін білуге болады. Әр деректің қайдан алынғанын жазып отыру керек.
Қариялардың әңгімесі
Ауыл қарияларынан тұлға туралы естелік, аңыз, жыр жазып алуға болады. Бұл — ауызша тарих. Естігенді кітаптағы және құжаттағы мәліметпен салыстырып тексеру қажет.
Зерттеуді қорытындылау
Тұлғаның туған жері мен жылын, негізгі істерін, өңірге қосқан үлесін жоспар бойынша жаз. Оның есімі берілген көше, мектеп, ескерткіштерді картаға белгіле. Соңында қысқаша баяндама немесе таныстырылым дайында.
- Өлкетану
- Туған өлкенің тарихын, табиғатын, мәдениеті мен адамдарын зерттеу.
- Шежіре
- Ата-бабалардың тегі мен ұрпақтарының ретімен жазылған тізбегі.
- Мұрағат
- Ескі құжаттардың түпнұсқалары сақталатын мекеме.
- Ауызша тарих
- Куәгерлер мен қариялардың естеліктерінен жиналған тарихи мәліметтер.