5-сынып · 4-тоқсан · Ғұндар
Ғұн тайпаларының бірігуі
б.з.д. 209–174 жылдар
Ғұндар — Қытайдың солтүстігіндегі далада көшіп жүрген ежелгі тайпалар. Б.з.д. 209 жылы Мөде шаньюй болып, ғұн тайпаларын бір мемлекетке біріктірді. Ол көршілерін жеңіп, ғұн мемлекетін Ұлы даладағы ең күшті елге айналдырды.
Ғұндар кімдер
Ғұндар қазіргі Моңғолия мен Қытайдың солтүстігіндегі далада өмір сүрді. Олар жылқы мен қой өсіретін көшпелі малшылар болды. Қытай жазбаларында олар «сюнну» деп аталады.
Мөденің билікке келуі
Мөде — ғұн билеушісі Түменнің ұлы. Ол өзіне ғана бағынатын тәртіпті әскер жасақтады. Б.з.д. 209 жылы Мөде билікті өз қолына алып, шаньюй болды.
«Жер — мемлекеттің негізі»
Көрші дунхулар Мөдеден алдымен жүйрік атын, кейін әйелін сұрады, ол бұларды берді. Бірақ олар жер сұрағанда, Мөде «Жер — мемлекеттің негізі» деп бас тартты. Ол дунхуларға соғыс ашып, оларды жеңді.
Жаулап алулар
Мөде батыста юэчжилерді талқандады. Ол солтүстіктегі тайпаларды да бағындырды. Ғұн билігі Шығыс Түркістан мен Алтай тауларына дейін жетті.
Мемлекеттің құрылысы
Елді шаньюй басқарды. Мемлекет сол қанат пен оң қанатқа бөлінді, оларды шаньюйдің туыстары басқарды. Әскер ондық, жүздік, мыңдық бөлімдерге бөлінді.
Маңызы
Ғұн мемлекеті — Орталық Азиядағы алғашқы ірі көшпелі мемлекеттердің бірі. Қанаттарға бөліну мен ондық әскери жүйе кейінгі көшпелі мемлекеттерде де сақталды.
- Шаньюй
- Ғұн мемлекетінің жоғарғы билеушісі.
- Ондық жүйе
- Әскерді он, жүз, мың адамнан тұратын бөлімдерге бөлу тәртібі.
- Қанат
- Мемлекет пен әскердің екі бөлігі: сол (шығыс) қанат және оң (батыс) қанат.
Дуньхуан, Лоулань, Алтай