5-сынып · 4-тоқсан · Ежелгі Қазақстан тарихына шолу
Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпаты
б.з.д. II мыңжылдық – б.з. V ғасыры
Антропология — адамның дене бітімі мен сыртқы келбетін зерттейтін ғылым. Ғалымдар қорғандардан табылған бас сүйектерді өлшеп, ежелгі адамдардың қандай болғанын анықтайды. Ежелгі Қазақстан тұрғындары алғашында еуропеоид болған, кейін оларға моңғолоид белгілері біртіндеп араласқан.
Антропология не зерттейді
Антропологтар адамның бойын, бас сүйегінің пішінін, бет бітімін зерттейді. Олардың негізгі дерегі — қорғандар мен қорымдардан табылған сүйектер.
Нәсілдер
Ғалымдар адамдарды үлкен нәсілдерге бөледі, мысалы, еуропеоид және моңғолоид нәсілдері. Олар бет пішіні, көз, шаш, тері түсі сияқты белгілермен ерекшеленеді.
Қола дәуірі
Қола дәуірінде Қазақстанды мекендеген андроновтықтар еуропеоид нәсіліне жатқан. Сарыарқадағы Беғазы-Дәндібай мәдениетінің адамдары да негізінен еуропеоид болған.
Сақтар мен үйсіндер
Сақ дәуірінде, әсіресе Жетісу мен Алтайда, еуропеоид белгілерімен қатар моңғолоид белгілері пайда бола бастады. Үйсіндердің келбетінде бұл аралас белгілер айқынырақ байқалады.
Ғұн дәуірінен кейін
Ғұндардың келуімен моңғолоид белгілері күшейе түсті. Ғасырлар бойы араласу нәтижесінде қазақтарға тән аралас тұрпат — оңтүстік сібір нәсілі қалыптасты.
Ғалымдар
Қазақ антропологы Оразақ Смағұлов ежелгі Қазақстан тұрғындарының көптеген бас сүйегін зерттеді. Михаил Герасимов бас сүйек бойынша адамның бет-әлпетін қалпына келтіру тәсілін жасады.
- Антропология
- Адамның шығу тегін, дене бітімі мен сыртқы келбетін зерттейтін ғылым.
- Еуропеоид нәсілі
- Терісі ақшыл, мұрны қырлы әрі биік, сақал-мұрты қалың өсетін адамдар тобы.
- Моңғолоид нәсілі
- Бет сүйектері шығыңқы, көзі қысыңқы, шашы қара әрі түзу адамдар тобы.
- Оңтүстік сібір нәсілі
- Еуропеоид пен моңғолоид белгілері араласқан тұрпат; қазақтар осы тұрпатқа жатады.
Берел қорғандары, Беғазы, Жетісу