5-сынып · 4-тоқсан · Қайталау
Қайталау
б.з.д. VII ғасыр – б.з. V ғасыры
Төртінші тоқсанда біз ғұндар мен сарматтардың тарихын, ежелгі Қазақстан тұрғындарының келбетін және өлкетану мұражайын оқыдық. Ғұндар Мөде тұсында күшті мемлекет құрып, кейін батысқа көшті. Сарматтар Батыс Қазақстан даласынан Қара теңізге дейін тарады.
Ғұн мемлекеті
Б.з.д. 209 жылы Мөде шаньюй болып, ғұн тайпаларын біріктірді. Мемлекет сол және оң қанатқа бөлінді, әскер ондық жүйемен құрылды.
Ғұндар мен көршілер
Ғұндардан қорғану үшін Қытай Ұлы қорғанды салды. Б.з.д. 200 жылы Мөде Байдэнде Хань императорын қоршады. Чжичжи шаньюй Талас бойында бекініс салды.
Батысқа көшу
Ғұндар Жетісу, Арал және Каспий маңы арқылы өтіп, IV ғасырда Еділден асты. 375 жылы олар остготтарды жеңіп, халықтардың ұлы қоныс аударуын бастады.
Аттила
Аттила 434–453 жылдары ғұндарды басқарды. 451 жылы Каталаун шайқасы болды. Аттила қайтыс болған соң ғұн державасы ыдырады.
Сарматтар
Сарматтар Жайық пен Елек бойында мал өсірді, оларда әйелдер ерекше құрметке ие болды. Кейін олар батысқа жылжып, Рим империясымен және грек қалаларымен байланыс жасады.
Антропология және мұражай
Ежелгі тұрғындар алғашында еуропеоид болып, кейін моңғолоид белгілері араласқан. Тарихты білуге мұражайдағы жәдігерлер мен олардың затбелгілері көмектеседі.
- Шаньюй
- Ғұн мемлекетінің жоғарғы билеушісі.
- Халықтардың ұлы қоныс аударуы
- IV–VII ғасырларда Еуропадағы көптеген тайпалардың жаппай орын ауыстыруы.
- Савроматтар
- Геродот атаған тайпалар; ерте кезеңдегі сарматтар.
- Жәдігер
- Өткен заманнан сақталып қалған шынайы тарихи зат.
Жайық бойы, Еділ бойы, Тараз