6-сынып · 1-тоқсан · VI–IX ғасырлардағы Қазақстан
Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер
VI–X ғасырлар
552 жылы Бумын қаған бастаған түріктер Түрік қағанатын құрды. 603 жылы ол Шығыс және Батыс қағанаттарға бөлінді. Кейін Қазақстан жерінде Түргеш және Қарлұқ қағанаттары билік құрды, олардың басты өңірі Жетісу болды.
Түріктердің шығуы
Түріктер Алтай тауларын мекендеп, темір өндірумен айналысқан. Олар ұзақ уақыт Жужан қағанатына бағынды.
Түрік қағанаты
552 жылы Бумын қаған жужандарды жеңіп, Түрік қағанатын құрды. Мемлекет Қытай шекарасынан Қара теңізге дейін созылды.
Қағанаттың бөлінуі
Билік үшін талас күшейді. 603 жылы қағанат Шығыс түрік және Батыс түрік қағанаттарына бөлінді.
Батыс түрік қағанаты
Оның орталығы Жетісу болды, қағанның ордасы — Суяб қаласы. Елдің негізін он тайпа — «он оқ будун» құрады.
Түргеш қағанаты
704 жылы Үшелік қаған Түргеш қағанатын құрды, ордасы да Суяб болды. Сұлу қаған тұсында түргештер арабтардың жорықтарына қарсы соғысты.
Қарлұқ қағанаты
756 жылы Жетісуда қарлұқтар билікке келді, олардың билеушісі жабғу деп аталды. 940 жылы Қарлұқ қағанаты құлап, оның орнында Қарахан мемлекеті пайда болды.
- Қаған
- Түркі мемлекетінің ең жоғарғы билеушісі.
- Жабғу
- Түркілердегі жоғары лауазым; қарлұқ билеушілері осылай аталды.
- Он оқ будун
- «Он оқ халқы» — Батыс түрік қағанатын құраған он тайпаның бірлестігі.
Суяб, Алтай, Жетісу