6-сынып · 1-тоқсан · VI–IX ғасырлардағы Қазақстан
Түркі әлемі қалыптасуының басталуы
VI–XI ғасырлар
Түрік қағанаты кезінде түркі тілдес тайпалар Алтайдан Қара теңізге дейінгі кең далаға тарады. Олардың көші-қоны нәтижесінде Еділ бойында, Кавказда, Иранда және Кіші Азияда түркі мемлекеттері пайда болды. Осылай Еуразияда түркі әлемі қалыптаса бастады.
Бір мемлекетте
Түрік қағанаты Алтайдан Қара теңізге дейінгі тайпаларды біріктірді. Олардың тілі, салт-дәстүрі мен наным-сенімі ұқсас болды.
Неге көшті?
Тайпалар жаңа жайылым іздеп, соғыстан қашып немесе жаңа жер иелену үшін көшті. Бір тайпа көшкенде, көбіне басқасын орнынан ығыстырды.
Батысқа қарай
VII ғасырда Еділ мен Солтүстік Кавказ даласында Хазар қағанаты құрылды. Бұлғарлардың бір бөлігі Еділ бойына, енді бірі Дунай өзеніне жетті.
Печенегтер мен оғыздар
IX ғасырда Сырдария мен Арал маңынан печенегтер батысқа, Қара теңіз даласына ығысты. XI ғасырда оғыздардың бір бөлігі Иран мен Кіші Азияға барып, Селжұқ мемлекетін құрды.
Түркілену
Түркілер барған жерлерде жергілікті халықтардың бір бөлігі түркі тілін қабылдады. Жетісу мен Сырдария бойындағы соғдылар да біртіндеп түркі тіліне көшті.
Маңызы
Осылай Еуразияның үлкен бөлігінде туыс түркі халықтары қалыптаса бастады. Бүгінгі қазақтар, өзбектер, қырғыздар, татарлар, әзербайжандар мен түріктер — осы түркі әлемінің ұрпақтары.
- Көші-қон
- Адамдардың, тайпалардың бір жерден екінші жерге қоныс аударуы.
- Түркілену
- Жергілікті халықтың біртіндеп түркі тілі мен мәдениетін қабылдауы.
- Түркі әлемі
- Тілі мен мәдениеті туыс түркі халықтарының жалпы атауы.
Алтай, Жетісу, Сыр бойы, Астрахан