6-сынып · 1-тоқсан · Өлкетану

Топонимдер – өткен заманның куәгерлері (жер-су атауларының тарихы)

Топоним — қала, ауыл, өзен, көл, тау сияқты жер-су атауы. Атаулар ғасырлар бойы сақталып, өлкенің табиғаты, бұрынғы тұрғындары мен тарихи оқиғалары туралы айтып береді. Өз ауылыңның атауын зерттеу арқылы оның тарихын білуге болады.

  1. Топоним деген не?

    Топоним — жер-су атауы. Бұл сөз грек тілінен шыққан: «топос» — орын, «онома» — атау деген мағына береді.

  2. Атаулардың түрлері

    Елді мекен атауын ойконим, өзен мен көл атауын гидроним, тау атауын ороним деп атайды.

  3. Табиғат туралы атаулар

    Көп атау жердің табиғатын сипаттайды. Қарағанды атауы қараған бұтасымен, Алматы — алмамен, Көкшетау — көкшіл тауларымен байланысты.

  4. Ескі сөздер сақталған атаулар

    Кейбір атауларда ертедегі сөздер сақталған. Мысалы, «кент» — «қала» деген сөз: Шымкент, Янгикент, Жанкент.

  5. Қалай зерттейміз?

    Ауылыңның, өзенің мен тауыңның атауын жазып ал. Оның мағынасын топонимикалық сөздіктен, өлкетану мұражайынан, архивтен ізде, үлкендерден аңыз-әңгімелерді сұра.

  6. Атауларды сақтау

    Тарихи атаулар — халық жадының бөлігі. Тәуелсіздік жылдарында көптеген елді мекендерге бұрынғы тарихи атаулары қайтарылды.

Топоним
Жер-су атауы: қала, ауыл, өзен, көл, тау атауы.
Гидроним
Өзен, көл, теңіз сияқты су нысандарының атауы.
Ороним
Тау, шың, қырат сияқты жер бедері нысандарының атауы.
Топонимика
Жер-су атауларының шығуы мен мағынасын зерттейтін ғылым.

Қарағанды, Алматы, Шымкент, Көкшетау

6-сынып