6-сынып · 2-тоқсан · X ғасыр – XIII ғасырдың басындағы Қазақстан

X ғасыр – XIII ғасырдың басындағы Қазақстан аумағындағы саяси процестер

X ғасыр – XIII ғасырдың басы

X ғасыр – XIII ғасырдың басында Қазақстан аумағының саяси картасы бірнеше рет өзгерді. Оңтүстікте Қарахан мемлекеті құрылды, Сыр бойындағы оғыздарды қыпшақтар ығыстырды. XII ғасырда Жетісуға қарақытайлар келді, ал XIII ғасырдың басында моңғол шапқыншылығы басталды.

  1. Оңтүстіктегі мемлекет

    X ғасырдың ортасында Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда Қарахан мемлекеті құрылды. Оның негізін қарлұқ, шігіл, яғма тайпалары құрады. Астанасы — Баласағұн қаласы.

  2. Сыр бойындағы өзгерістер

    Сырдарияның төменгі ағысында Оғыз мемлекеті болды. XI ғасырда оғыздарды шығыстан келген қыпшақтар ығыстырды. Оғыздардың бір бөлігі батысқа көшіп кетті.

  3. Қимақтардан қыпшақтарға

    Ертіс бойында Қимақ қағанаты болған еді. XI ғасырда оның құрамындағы қыпшақтар күшейіп, билікті өз қолына алды. Енді даланың үлкен бөлігін қыпшақтар биледі.

  4. Шығыстағы тайпалар

    Алтай мен Моңғолия жерінде наймандар, керейіттер және жалайырлар өмір сүрді. Олар моңғол дәуірінің алдында даладағы ірі күштер болды.

  5. Қарақытайлар

    XII ғасырдың 30-жылдары шығыстан қидандар (қарақытайлар) келіп, Баласағұнды алды. Қарахан билеушілері оларға тәуелді болды. 1141 жылы қарақытайлар Самарқанд маңында селжұқтарды жеңді.

  6. Кезең соңы

    1211 жылы найман ханзадасы Күшлік қарақытайлардың билігін басып алды. 1212 жылы Хорезмшах Мұхаммед Батыс Қарахан билеушісін өлтірді. 1219 жылы Қазақстан жеріне моңғол шапқыншылығы басталды.

Саяси карта
Белгілі бір уақыттағы мемлекеттердің шекаралары мен орналасуын көрсететін карта.
Қарақытайлар
XII ғасырда шығыстан Жетісуға келген қидан тайпалары. Олар Баласағұнды алып, өз мемлекетін құрды.
Тәуелділік
Әлсіз мемлекет күшті мемлекетке бағынып, оған алым-салық төлейтін жағдай.

Жетісу, Сыр бойы, Ертіс бойы, Баласағұн

6-сынып