6-сынып · 2-тоқсан · X ғасыр – XIII ғасырдың басындағы Қазақстан

Қарахан мемлекеті

942–1212 жылдар

Қарахан мемлекеті X ғасырдың ортасында Жетісу мен Шығыс Түркістанда құрылды. Оның билеушілері ислам дінін қабылдап, 960 жылы оны мемлекеттік дін етіп жариялады. Ислам қалалардың, сәулет пен жазба мәдениеттің дамуына үлкен ықпал етті.

  1. Құрылуы

    Мемлекеттің негізін қарлұқ, шігіл, яғма тайпалары құрады. Оқулықтарда оның құрылған жылы ретінде 942 жыл көрсетіледі. Астаналары — Баласағұн мен Қашқар.

  2. Исламның қабылдануы

    Сатұқ Боғра хан ислам дінін қабылдаған алғашқы Қарахан билеушісі болды. Оның ұлы Мұса тұсында, 960 жылы, ислам мемлекеттік дін болып жарияланды.

  3. Исламның себептері

    Ислам әртүрлі тайпаларды біріктіруге көмектесті. Ол мұсылман елдерімен сауда мен байланысты жеңілдетті. Билеушінің беделі де нығайды.

  4. Билік және иқта

    Елді әулеттің екі тармағы басқарды: арыслан хан және боғра хан. Әскери қызметі үшін адамдарға жер берілді. Мұндай жер үлесі «иқта» деп аталды.

  5. Күшеюі мен бөлінуі

    999 жылы қарахандар Бұқараны алып, Саманилер мемлекетін құлатты. XI ғасырдың ортасында мемлекет Шығыс және Батыс қағанаттарға бөлінді.

  6. Мәдениет және құлауы

    Жүсіп Баласағұни «Құтадғу біліг» дастанын, Махмұд Қашқари «Диуани лұғат ат-түрк» сөздігін жазды. XII ғасырда қарахандар қарақытайларға тәуелді болды. 1212 жылы мемлекет құлады.

Ислам
Мұхаммед пайғамбар таратқан дін. Қарахан мемлекетінде 960 жылы мемлекеттік дін болды.
Иқта
Әскери қызметі үшін берілген жер үлесі. Иқта иесі сол жерден салық жинады.
Мемлекеттік дін
Мемлекет ресми түрде қолдайтын және тарататын дін.

Баласағұн, Қашқар, Тараз, Қарахан кесенесі

6-сынып