6-сынып · 2-тоқсан · X ғасыр – XIII ғасырдың басындағы Қазақстан
Ортағасырлық Қазақстанның экономикалық және мәдени дамуына Ұлы Жібек жолының ықпалы
X ғасыр – XIII ғасырдың басы
Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалар сауда арқылы өсіп, байыды. Оларда базарлар, қолөнер шеберханалары, мешіттер мен моншалар салынды. Қалада отырықшылар мен көшпелілер тауар айырбастап, әртүрлі мәдениеттер араласты.
Қалалардың өсуі
Керуен жолдарының бойында жаңа қалалар пайда болып, ескілері ұлғайды. Әсіресе Жетісу мен Сыр бойындағы қалалар тез дамыды. Отырар, Тараз, Испиджаб ірі орталықтарға айналды.
Қаланың құрылысы
Ортағасырлық қала әдетте үш бөліктен тұрды. Ортасында бекініс — цитадель, оның айналасында шахристан, ал сыртында қолөнершілер мен саудагерлер тұратын рабад болды.
Қолөнер мен сауда
Қалаларда құмырашылар, ұсталар, зергерлер, тоқымашылар жұмыс істеді. Жылтыр сырмен әшекейленген ыдыстар жасалды. Тараз, Испиджаб сияқты қалаларда теңге соғылды.
Егіншілік
Қала маңында арықтар қазылып, егін суарылды. Тұрғындар бидай, тары өсіріп, бау-бақша мен жүзімдік күтті. Отырар алқабында суландыру жүйесі жақсы дамыды.
Көшпелілер мен қала
Көшпелілер қала базарына мал, тері, жүн, киіз әкелді. Оның орнына астық, мата, ыдыс, қару алды. Осылай дала мен қала бір-біріне қажет болды.
Мәдени өмір
Қалаларда мешіттер, медреселер, моншалар салынды. Тараз маңында Айша бибі кесенесі тұрғызылды. Отырар өңірінде дүниеге келген әл-Фараби «екінші ұстаз» атанды.
- Цитадель
- Қаланың ең биік, берік бекінген бөлігі. Онда билеуші тұрды.
- Шахристан
- Цитадельдің айналасындағы, қорғанмен қоршалған қаланың негізгі бөлігі.
- Рабад
- Шахристанның сыртындағы қолөнершілер мен саудагерлер тұрған бөлік.
Отырар, Тараз, Сайрам (Испиджаб), Айша бибі кесенесі