6-сынып · 2-тоқсан · Қайталау
Қайталау
X ғасыр – XIII ғасырдың басы
Екінші тоқсанда біз X ғасыр – XIII ғасырдың басындағы Қазақстанды оқыдық. Бұл кезеңде Қарахан мемлекеті мен Қыпшақ хандығы құрылды, шығыста наймандар мен керейіттер күшейді. Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалар гүлденіп, түркі тілінде атақты кітаптар жазылды.
Саяси карта
Оңтүстікте Қарахан мемлекеті құрылды. Қыпшақтар Ертістен Сыр бойына дейінгі даланы алып, оғыздарды ығыстырды. XII ғасырда Жетісуға қарақытайлар келді, 1219 жылы моңғол шапқыншылығы басталды.
Қарахан мемлекеті
Астанасы — Баласағұн. 960 жылы ислам мемлекеттік дін болып жарияланды. Әскери қызметі үшін жер үлесі — иқта берілді. Мемлекет 1212 жылы құлады.
Наймандар, керейіттер, жалайырлар
Наймандар Алтайда, керейіттер мен жалайырлар Моңғолияда өмір сүрді. Темучин 1203–1204 жылдары оларды бағындырды. Кейін бұл тайпалар қазақ халқының құрамына енді.
Қыпшақ хандығы
Қыпшақтар мекендеген кең дала «Дешті Қыпшақ» деп аталды. Сыр бойындағы Сығанақ қаласы олардың саяси орталығы болды. Орыс жылнамалары қыпшақтарды половецтер деп атады.
Ұлы Жібек жолы
Керуен жолдары Тараз, Испиджаб, Отырар арқылы өтті. Жолмен тауар, елшілер, діндер мен білім тарады. Қалаларда цитадель, шахристан, рабад болды, қолөнер мен егіншілік дамыды.
Мәдениет
Жүсіп Баласағұни «Құтадғу біліг», Махмұд Қашқари «Диуани лұғат ат-түрк» еңбектерін жазды. Қожа Ахмет Ясауи Ясы қаласында өмір сүрді. Өлкедегі қолөнер шеберлері бұл дәстүрді бүгін де жалғастырып келеді.
- Иқта
- Қарахандар әскери қызметі үшін берген жер үлесі.
- Дешті Қыпшақ
- «Қыпшақ даласы» — қыпшақтар мекендеген кең дала.
- Керуен-сарай
- Керуендер түнейтін, демалатын жол бойындағы қонақүй.
- Рабад
- Қаланың қолөнершілер мен саудагерлер тұрған сыртқы бөлігі.
Баласағұн, Сығанақ, Отырар, Алтай