6-сынып · 3-тоқсан · XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан

Моңғол шапқыншылықтарының салдары

XIII ғасыр

Моңғол шапқыншылығы Сыр бойы мен Жетісудың көптеген қалаларын қиратып, егіншілікке ауыр зиян келтірді. Қазақстан жері Шыңғыс хан ұрпақтарының ұлыстарына бөлінді. Бірақ уақыт өте келе аз санды моңғолдар жергілікті қыпшақтармен араласып, түркі тілін қабылдады.

  1. Қалалардың қирауы

    Отырар, Сығанақ сияқты Сыр бойының қалалары қиратылды. Тұрғындардың көбі қаза тапты немесе тұтқынға айдалды. Кейбір қалалар ұзақ уақыт қалпына келмеді.

  2. Егіншіліктің құлдырауы

    Егістікке су жеткізетін арықтар мен каналдар бұзылды. Оңтүстік пен Жетісуда егіншілік азайып, бұрынғы егістіктердің орнын жайылым басты.

  3. Қыпшақ даласын жаулау

    1236–1242 жылдардағы Батудың батыс жорығы кезінде Дешті Қыпшақ толық бағындырылды. Қыпшақ тайпалары моңғол билігіне өтті.

  4. Жаңа билік

    Қазақстан жері Шыңғыс хан ұлдарының ұлыстарына бөлінді. Ең жоғары билікті тек Шыңғыс хан ұрпақтары — төрелер иеленді.

  5. Моңғолдардың түріктенуі

    Моңғолдар жергілікті халықтан әлдеқайда аз болды. Олар қыпшақтармен араласып, бірнеше ұрпақтан кейін қыпшақ тілінде сөйлеп, жергілікті салт-дәстүрді қабылдады.

  6. Сауда жолдарының жандануы

    Соғыстан кейін біртұтас империяда жолдар қауіпсіз бола бастады. Ям деп аталатын бекеттер жүйесі құрылып, Ұлы Жібек жолында сауда қайта жанданды.

Төре
Шыңғыс хан ұрпақтары. Тек олар ғана хан болып сайлана алды.
Ям
Моңғол империясындағы жол бекеттері. Онда елшілер мен хабаршылар ат ауыстырып, демалды.
Түріктену
Басқа халықтың түркі тілі мен мәдениетін қабылдап, түркілермен араласып кетуі.

Сыр бойы, Отырар, Жетісу, Сарыарқа

6-сынып