6-сынып · 3-тоқсан · XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан

Қазақстан аумағында ұлыстардың құрылуы

XIII ғасыр

Шыңғыс хан жаулап алған жерлерін ұлдарына ұлыс етіп бөліп берді. Қазақстанның басым бөлігі Жошы ұлысына, оңтүстігі мен Жетісу Шағатай ұлысына, шығысы Үгедей ұлысына кірді. Кейін Жошы ұлысының негізінде Алтын Орда құрылды.

  1. Ұлысқа бөлу

    Моңғол дәстүрі бойынша жаулап алынған жер хан әулетінің ортақ меншігі саналды. Шыңғыс хан әр ұлына жер мен халық бөліп берді.

  2. Жошы ұлысы

    Үлкен ұлы Жошыға Ертістен батысқа қарайғы жерлер тиді: Дешті Қыпшақ, Арал маңы, Сырдарияның төменгі ағысы. Жошының ордасы Ұлытау өңірінде болған деп саналады.

  3. Шағатай ұлысы

    Шағатай Жетісуды, Мәуереннахрды және Шығыс Түркістанды алды. Ұлыстың орталығы Іле бойындағы Алмалық қаласы болды.

  4. Үгедей мен Төле

    Үгедей ұлысына Батыс Моңғолия, Ертістің жоғарғы ағысы және Тарбағатай кірді. Кенже ұл Төле дәстүр бойынша әкесінің байырғы жұрты — Моңғолияны алды.

  5. Алтын Орда

    Жошыдан кейін оның ұлы Бату батыс жорығынан соң Еділ бойында Алтын Орданы құрды. Жайық бойындағы Сарайшық та осы мемлекеттің маңызды қаласы болды.

  6. Маңызы

    Ұлыстар біртіндеп дербес мемлекеттерге айналды. Жошы ұлысының шығыс бөлігінде кейін Ақ Орда пайда болды.

Ұлыс
Моңғол ханы өз ұлына немесе туысына басқаруға берген жер мен оның халқы.
Алтын Орда
Жошы ұлысының негізінде Бату құрған мемлекет. Орыс деректерінде солай аталады.
Орда
Ханның ордасы, яғни ставкасы — мемлекетті басқаратын орталық.

Жошы хан кесенесі, Алмалық, Тарбағатай, Сарайшық

6-сынып