6-сынып · 3-тоқсан · XIII–XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан

Моғолстан. Әбілқайыр хандығы

XIV ғасырдың ортасы – XV ғасырдың 60-жылдары

XIV ғасырдың ортасында Шағатай ұлысының шығысында Моғолстан мемлекеті құрылды, оның негізгі жері Жетісу болды. XV ғасырда Дешті Қыпшақта Әбілқайыр хандығы күшейді. Осы екі мемлекеттің арасындағы саяси жағдай Керей мен Жәнібектің көшуіне әкелді.

  1. Моғолстанның құрылуы

    XIV ғасырдың ортасында Шағатай ұлысы екіге бөлінді. Дулат әмірлері Тоғылық Темірді хан етіп көтерді. Шығыстағы жаңа мемлекет Моғолстан деп аталды.

  2. Моғолстанның жері мен халқы

    Моғолстанға Жетісу, Ыстықкөл маңы және Шығыс Түркістанның бір бөлігі кірді. Онда дулат, үйсін, қаңлы, жалайыр тайпалары өмір сүрді. Тоғылық Темір ислам дінін қабылдады.

  3. Әмір Темірмен соғыс

    Мәуереннахрдың билеушісі Әмір Темір Моғолстанға бірнеше рет жорық жасады. Жетісу халқы ауыр зардап шекті, бірақ Моғолстан өмір сүруін жалғастырды.

  4. Әбілқайыр хандығы

    1428 жылы Әбілқайыр Батыс Сібірде хан болып жарияланды. Ол Дешті Қыпшақтың көп бөлігін билеп, 1446 жылы Сыр бойы қалаларын алды. Астанасы Сығанақ болды.

  5. Хандықтың әлсіреуі

    1457 жылы ойраттар Сығанақ маңында Әбілқайырды ауыр жеңіліске ұшыратты. Ханның беделі түсіп, оның қатал саясатына наразылық күшейді.

  6. Керей мен Жәнібектің көшуі

    XV ғасырдың 50–60-жылдары наразы тайпалар Керей мен Жәнібек сұлтандарға еріп, Моғолстанның батысына көшті. Моғолстан ханы Есен Бұға оларды қабылдады.

Моғолстан
XIV–XVI ғасырларда Жетісу мен Шығыс Түркістанда болған мемлекет.
Әбілқайыр хандығы
XV ғасырда Дешті Қыпшақта болған мемлекет. Оны көшпелі өзбектер мемлекеті деп те атайды.
Ойраттар
Батыс моңғол тайпалары. XV ғасырда олар Қазақстан жеріне жиі шабуыл жасады.

Жетісу, Алмалық, Сығанақ, Сарыарқа

6-сынып