6-сынып · 3-тоқсан · Қазақ халқының қалыптасуы
Қазақ халқының қалыптасу процесінің аяқталуы
XIV–XV ғасырлар
Қазақ халқы бір күнде пайда болған жоқ. Сақтар, үйсіндер, қаңлылар, түркілер мен қыпшақтардың ұрпақтары ғасырлар бойы бір жерде өмір сүріп, араласты. XV ғасырда ортақ жері, тілі, мәдениеті мен «қазақ» деген ортақ атауы бар халық біржола қалыптасты.
Ежелгі тамыры
Қазақ халқының тамыры сақтарға, үйсіндер мен қаңлыларға барады. Түрік қағанаттары мен қыпшақтар дәуірінде түркі тілі бүкіл далаға тарады.
Тайпалар
Қазақ халқын үйсін, қаңлы, дулат, жалайыр, қыпшақ, арғын, найман, керей, қоңырат, алшын сияқты тайпалар құрады. Олардың көбі Ақ Орда мен Моғолстанда өмір сүрді.
Ортақ жер мен тіл
Бұл тайпалар Жетісу, Сыр бойы, Сарыарқа және Жайық бойы аралығындағы далада қоныстанды. Олардың бәрі түркі тілдерінің қыпшақ тобына жататын бір тілде сөйледі.
Ортақ шаруашылық пен мәдениет
Халықтың негізгі кәсібі көшпелі мал шаруашылығы болды, оңтүстік қалаларда егіншілік пен сауда дамыды. Салт-дәстүр, киім, тағам, ауыз әдебиеті ортақ болды.
«Қазақ» атауы
«Қазақ» сөзі «еркін, ешкімге тәуелсіз адам» деген мағынаны білдіреді. Ол 1245 жылы Мысырда жазылған түрік-араб сөздігінде кездеседі. XV ғасырда бұл сөз бүкіл халықтың атауына айналды.
Үш жүз
Қазақтар Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүзге бөлінді. Ұлы жүз Жетісу мен оңтүстікте, Орта жүз Сарыарқада, Кіші жүз батыста қоныстанды. Бұл бөліну халықтың бірлігін бұзған жоқ.
- Этногенез
- Халықтың шығу тегі мен қалыптасу процесі.
- Этноним
- Халықтың атауы. Мысалы, «қазақ» — біздің халқымыздың этнонимі.
- Жүз
- Қазақ ру-тайпаларының ірі бірлестігі. Қазақтар үш жүзге бөлінеді.
Сарыарқа, Жетісу, Сыр бойы, Жайық бойы