6-сынып · 3-тоқсан · Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы

Қазақ хандығының құрылуы

XV ғасырдың 50–60-жылдары

XV ғасырдың ортасында Керей мен Жәнібек сұлтандар өздеріне ерген тайпалармен Әбілқайыр хандығынан Моғолстанның батысына, Шу мен Қозыбасы өңіріне көшті. 1465 жылы олар Қазақ хандығының негізін қалады. Бұл қазақ халқының атымен аталған алғашқы мемлекет болды.

  1. Көшудің себебі

    Әбілқайыр ханның қатал билігі мен 1457 жылғы ойраттардан жеңілісі халықтың наразылығын туғызды. Керей мен Жәнібек оның билігінен бөлініп кетуді ұйғарды.

  2. Моғолстанға көшу

    Сұлтандар өздеріне ерген тайпалармен Моғолстанның батысына, Шу мен Қозыбасы өңіріне көшті. Моғолстан ханы Есен Бұға оларды қабылдап, жер берді.

  3. 1465 жыл

    1465 жылы Шу бойында Қазақ хандығы құрылды. Алғашқы хан болып Керей сайланды, одан кейін билікті Жәнібек алды.

  4. Хандардың шығу тегі

    Керей мен Жәнібек — Ақ Орда ханы Орыс ханның ұрпақтары. Сондықтан Қазақ хандығы Ақ Орданың заңды мұрагері болып саналады.

  5. Тарихи дерек

    Хандықтың құрылуы туралы Мұхаммед Хайдар Дулати «Тарих-и Рашиди» кітабында жазды. Ол қазақ сұлтандарының билігі хижраның 870 жылы, яғни 1465–1466 жылдары басталғанын хабарлайды.

  6. Тарихи маңызы

    Хандықтың да, халықтың да атауы «қазақ» болды. Ол қазақ тайпаларын бір мемлекетке біріктірді. 1468 жылы Әбілқайыр қайтыс болғаннан кейін Дешті Қыпшақтың тайпалары да қазақ хандарына қосылды.

Хандық
Ханның билігіндегі мемлекет.
Сұлтан
Шыңғыс хан әулетінен шыққан, хан болуға құқығы бар адам.
Ұлттық мемлекет
Бір халықтың негізінде құрылып, сол халықтың атымен аталатын мемлекет.

Шу өңірі, Жетісу, Сығанақ

6-сынып