6-сынып · 4-тоқсан · Қазақ хандығының XVI–XVII ғасырлардағы дамуы
Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының күшеюі
1511–1521 жылдар
Жәнібек ханның ұлы Қасым хан тұсында Қазақ хандығы алғаш рет қуатты мемлекетке айналды. Хандықтың жері кеңейіп, халқының саны миллионнан асты. Қасым хан елді басқаруға арналған «Қасым ханның қасқа жолы» деген заңдар жинағын енгізді.
Билікке келуі
Қасым — Жәнібек ханның ұлы. Ол 1511 жылы Қазақ хандығының ханы болды. Оған дейін ол шебер қолбасшы ретінде танылған еді.
Жерінің кеңеюі
Қасым хан тұсында хандықтың шекарасы оңтүстікте Сыр бойындағы қалаларға, батыста Жайыққа, солтүстік-батыста Ұлытауға дейін жетті. 1513 жылы Сайрам қаласы да Қасым ханға бағынды.
Халқы мен әскері
Мұхаммед Хайдар Дулатидің жазуынша, Қасым ханның қол астындағы халық саны миллионнан асқан, ал әскері 300 мыңға жеткен.
Қасқа жол
Қасым хан қазақтың әдет-ғұрып құқығын жүйеге келтірді. Бұл заңдар «Қасым ханның қасқа жолы» деп аталды. Онда жер, мүлік, әскери борыш және сот туралы ережелер болды.
Сыртқы байланыс
Қасым хан тұсында Қазақ хандығы Мәскеу мемлекетімен алғаш рет дипломатиялық байланыс орнатты. Осылайша хандық халықаралық аренада танылды.
Маңызы
Қасым хан Қазақ хандығын нығайтып, оның аумағын бекітті. Ол Сарайшық қаласында жерленген деп саналады.
- Қасым ханның қасқа жолы
- Қасым хан тұсында жүйеленген қазақтың алғашқы заңдар жинағы. «Қасқа жол» — «айқын, жарық жол» деген мағынаны береді.
- Әдет-ғұрып құқығы
- Халықтың ұзақ уақыт бойы қалыптасқан салт-дәстүріне негізделген заң ережелері.
- Дипломатия
- Мемлекеттер арасындағы қарым-қатынасты елшілер арқылы бейбіт жолмен реттеу.
Сарайшық, Сайрам (Испиджаб), Сыр бойы, Ұлытау