6-сынып · 4-тоқсан · Қазақ хандығының XVI–XVII ғасырлардағы дамуы
Жәңгір хан тұсындағы қазақ-жоңғар қарсылығы
1629–1652 жылдар
Есім ханның ұлы Жәңгір хан тұсында шығыста күшті көрші — Жоңғар хандығы құрылды. 1643 жылы Орбұлақ шайқасында Жәңгір ханның шағын жасағы тау шатқалын пайдаланып, жоңғарлардың көп әскерін тоқтатты. Жалаңтөс батырдың көмегімен қазақтар жеңіске жетті.
Жаңа қауіп
1635 жылы ойрат тайпалары бірігіп, Жоңғар хандығын құрды. Жоңғарлар Жетісудағы қазақ жайылымдарын басып алуға ұмтылды.
Жәңгір хан
Жәңгір — Есім ханның ұлы, 1629 жылдан хан. Халық оны «Салқам Жәңгір» деп атады.
Шайқасқа дайындық
1643 жылы жоңғар билеушісі Батыр қонтайшы 50 мыңға жуық әскермен қазақ жеріне шабуыл жасады. Жәңгір ханның қасында бар болғаны 600 жауынгер болды.
Әскери айла
Жәңгір жасағы екі таудың арасындағы тар шатқалда ор қазып, бекініс жасады. Жауынгерлер ордан мылтықпен атып, жоңғарлардың шабуылын тойтарды.
Жалаңтөс көмегі
Шайқастың шешуші сәтінде Самарқанд билеушісі Жалаңтөс батыр 20 мың әскермен көмекке келді. Жоңғарлар үлкен шығынға ұшырап, шегінді.
Маңызы
Орбұлақ аз әскердің жер бедерін шебер пайдаланып, көп әскерді жеңуінің үлгісі болды. Бірақ күрес тоқтамады: 1652 жылы Жәңгір хан жоңғарлармен шайқаста қаза тапты.
- Жоңғар хандығы
- 1635 жылы ойрат тайпалары құрған мемлекет. Ол ұзақ жылдар бойы қазақ жерлеріне шабуыл жасады.
- Ор (окоп)
- Жауынгерлер жаудан қорғану үшін жерге қазатын ұзын терең шұңқыр.
- Жер бедері
- Жер бетінің пішіні: таулар, шатқалдар, өзендер, жазықтар. Ұрыста оны шебер пайдалану жеңіс әкеледі.
Орбұлақ шайқасы, Жетісу Алатауы, Самарқанд, Жетісу