6-сынып · 4-тоқсан · XVI–XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет
XVI–XVII ғасырлардағы қазақтардың рухани мәдениеті
XVI–XVII ғасырлар
XVI–XVII ғасырларда қазақтың рухани мәдениеті жыраулар поэзиясы, батырлық жырлар, күйлер мен шежірелер арқылы дамыды. Жыраулар хандарға кеңес беріп, ел бірлігін жырлады. Осы кезде Мұхаммед Хайдар Дулати мен Қадырғали Жалайырдың тарихи еңбектері жазылды.
Жыраулар
Жыраулар — хан қасында жүрген ақылшы ақындар. Олар толғау айтып, ханға кеңес берді, елді бірлікке, ерлікке шақырды.
Атақты жыраулар
XV–XVI ғасырларда Асан Қайғы, Қазтуған, Шалкиіз, Доспамбет жыраулар өмір сүрді. XVII ғасырда Есім хан тұсында Жиембет жырау мен Марғасқа жырау танылды.
Батырлық жырлар
«Қобыланды батыр», «Ер Тарғын», «Алпамыс батыр» жырлары батырлардың ерлігін, туған жерді қорғауды суреттейді. Олар ұрпақтан ұрпаққа ауызша жеткен.
Күй мен шежіре
Күйлерде тарихи оқиғалар мен аңыздар әуен арқылы баяндалды. Шежіре — ру мен әулеттің шығу тегін жеті атаға дейін және одан әрі сақтаған ауызша тарих.
Тарихи еңбектер
Мұхаммед Хайдар Дулати XVI ғасырда «Тарих-и Рашиди» еңбегін жазып, онда Қазақ хандығының құрылуы туралы баяндады. Қадырғали Жалайыр 1602 жылы «Жылнамалар жинағын» жазды.
Тарихи дерек ретінде
Жыраулар толғаулары, жырлар мен шежірелер — сол кездің өмірін көрсететін маңызды дереккөз. Олардан халықтың тұрмысын, соғыстарын, арман-тілегін білеміз.
- Жырау
- Толғау айтып, ханға кеңес беретін, елдің мұңын жырлайтын ақын-ойшыл.
- Толғау
- Өмір, ел тағдыры туралы ой толғайтын өлең түрі.
- Шежіре
- Ру мен әулеттің ата-тегі туралы ауызша немесе жазбаша тарих.
Сарайшық, Түркістан, Қасымов