6-сынып · 4-тоқсан · XVI–XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет

XVI–XVII ғасырлардағы қазақтардың материалдық мәдениеті

XVI–XVII ғасырлар

Қазақтардың материалдық мәдениеті көшпелі өмірге бейімделді. Оның ең жарқын үлгісі — тез жиналып, оңай тасылатын киіз үй. Сондай-ақ шеберлер киім, ыдыс-аяқ, ер-тұрман, қару-жарақ және зергерлік бұйымдар жасады.

  1. Киіз үйдің құрылысы

    Киіз үйдің ағаш сүйегі керегеден, уықтан, шаңырақтан және есіктен тұрады. Сыртынан ол киізбен жабылып, баумен бекітіледі.

  2. Неге ыңғайлы

    Киіз үйді бір отбасы бір-екі сағатта жинап, түйеге артып көше алады. Ол қыста жылы, жазда салқын, қатты желге де төзімді.

  3. Үйдің іші

    Киіз үйдің төрі — ең құрметті орын, оған қонақ пен үлкендер отырады. Ішіне текемет, сырмақ, тұскиіз төселіп, ілінеді.

  4. Ыдыс пен ер-тұрман

    Көшпелілер сынбайтын ыдыстарды ағаштан және былғарыдан жасады: тостаған, ожау, саба, торсық. Ат әбзелдері — ер, үзеңгі, жүген — ою-өрнекпен әшекейленді.

  5. Киім мен зергерлік

    Киім жүн, тері, мата мен киізден тігілді: шапан, тымақ, етік. Қыз ұзатқанда сәукеле кигізілді. Зергерлер күмістен білезік, сырға, сақина соқты.

  6. Қала қолөнері

    Түркістан, Сауран сияқты Сыр бойындағы қалаларда қыш құмыра жасаушылар, ұсталар, тоқымашылар жұмыс істеді. Олардың бұйымдары далаға сауда арқылы тарады.

Киіз үй
Ағаш сүйегі киізбен жабылған, тез жиналып-тасылатын көшпелілердің баспанасы.
Шаңырақ
Киіз үйдің төбесіндегі дөңгелек ағаш. Ол отбасының, әулеттің белгісі саналады.
Сәукеле
Қалыңдыққа ұзатылғанда кигізілетін, әшекейленген биік бас киім.

Сарыарқа, Түркістан, Сауран

6-сынып