6-сынып · 4-тоқсан · XVI–XVII ғасырлардағы экономика мен мәдениет
Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы
XVI–XVII ғасырлар
Қазақтардың негізгі шаруашылығы көшпелі мал шаруашылығы болды. Олар жыл бойы малын жайылымнан жайылымға маусымға қарай айдап көшті. Өзен аңғарларында егіншілік, ал қалаларда қолөнер мен сауда дамыды.
Төрт түлік
Қазақтар жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі өсірді. Оларды «төрт түлік мал» деп атады. Мал тамақ, киім, көлік және баспана үшін қажетті заттың бәрін берді.
Маусымдық көшу
Ауылдар жылына төрт қонысқа көшті: көктеу, жайлау, күздеу және қыстау. Бұл жайылымның тозбауына және малдың жыл бойы жем табуына көмектесті.
Жайлау мен қыстау
Жазда ауылдар Сарыарқаның шөбі мол кең жайлауларына көшті. Қыста қары аз, жылы жерлерде — Сыр бойында, Қаратау етегінде қыстады.
Егіншілік
Сырдария, Талас, Шу өзендерінің бойында және Жетісуда тары, бидай, арпа егілді. Егінді арықпен суарды.
Аңшылық
Қазақтар бүркітпен, қаршығамен аң аулап, тазы ит асырады. Аңшылық қосымша кәсіп әрі өнер болды.
Сауда
Көшпелілер малын, жүнін, терісін қалалардағы базарларда астыққа, матаға, ыдысқа айырбастады. Түркістан, Сауран, Ташкент базарлары даламен тығыз байланысты болды.
- Маусымдық көшу
- Мал жайылымын жыл мезгіліне қарай ауыстырып, көктеуден жайлауға, күздеуден қыстауға көшу.
- Жайлау
- Жазда мал жайылатын шөбі шүйгін, суы мол жер.
- Қыстау
- Қыста мал мен адам тұратын, қары аз, желден қорғалған жер.
- Төрт түлік
- Қазақтың негізгі төрт мал түрі: жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі.
Сарыарқа, Сыр бойы, Түркістан, Жетісу