7-сынып · 1-тоқсан · Қазақ-жоңғар соғыстары
Жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының басталуы
1723–1727 жылдар
1723 жылдың көктемінде Жоңғар хандығының әскері бейқам отырған қазақ ауылдарына тұтқиылдан шабуыл жасады. Қаратау, Шу, Талас бойындағы ауылдар қырғынға ұшырады, ал 1723–1725 жылдары Сайрам, Ташкент, Түркістан қалалары жау қолына өтті. Халықтың жаппай босқыншылығы тарихта «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деген атпен қалды.
Себептері
Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін хандық бірнеше ханның билігіне бөлініп, ел бірлігі әлсіреді. Осы кезде Цин империясымен соғысы уақытша тоқтаған Жоңғар хандығы күшін батысқа — қазақ жеріне бұрды.
Шапқыншылық
1723 жылдың көктемінде жоңғар әскері бірнеше бағытпен Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанға басып кірді. Қыстан әлсіреп шыққан ауылдар ұйымдасқан қарсылық көрсете алмады, 1723–1725 жылдары жау Сайрам, Ташкент, Түркістан қалаларын басып алды.
Ақтабан шұбырынды
Қырғыннан қашқан ел мал-мүлкінен айырылып, жаяу-жалпы босып көшті. Табандары ағарғанша жүрген халықтың бұл қасіреті «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп аталды.
Көші-қон бағыттары
Ұлы жүздің бір бөлігі Ходжент пен Ташкент жаққа, Орта жүз ауылдары Самарқанд маңына, Кіші жүз Хиуа мен Бұқара шекарасына және Жайық бойына қарай ығысты. Көші-қон жолдары бұзылып, жайылым үшін көршілермен жаңа қақтығыстар туды.
Демографиялық салдары
Соғыс пен аштықтан халық саны күрт азайды, мыңдаған адам тұтқынға айдалды. Мал мен жайылымнан айырылған ауылдардың шаруашылығы күйзеліске ұшырады.
«Елім-ай» және Отан соғысы
Халық қасіреті Қожаберген жырау шығарды деп саналатын «Елім-ай» әнінде бейнеленді. Ән бүкіл елге тарап, жұртты ортақ жауға қарсы бірігуге шақырды — жоңғарларға қарсы Отан соғысы осылай басталды.
- Ақтабан шұбырынды
- 1723 жылғы жоңғар шапқыншылығынан кейін қазақ халқының жаппай босып, жаяу көшуі; ұлттық қасіреттің атауы.
- Отан соғысы
- Халықтың өз жерін, бостандығы мен тәуелсіздігін басқыншыдан қорғау үшін жүргізген бүкілхалықтық соғысы.
- Көші-қон (миграция)
- Адамдардың бір жерден екінші жерге жаппай қоныс аударуы; соғыс кезінде ол мәжбүрлі сипатқа ие болды.
Қаратау, Түркістан, Ташкент, Самарқанд