7-сынып · 1-тоқсан · Қазақ-жоңғар соғыстары

Қазақ-жоңғар шайқастары

1728–1730 жылдар

Ордабасыда біріккен қазақ жасағы жоңғарларға қарсы шабуылға шықты. 1728 жылы Бұланты өзені бойында, 1729 жылы Балқаш көлінің оңтүстігіндегі Аңырақай тауларының маңында қазақтар ірі жеңістерге жетті. Бұл шайқастар соғыстың барысын қазақтардың пайдасына бұрды.

  1. Бұланты шайқасы

    1728 жылы Ұлытаудың оңтүстігіндегі Бұланты өзенінің бойында, Қарасиыр деген жерде қазақ жасағы жоңғарларды ойсырата жеңді. Жау көп шығынға ұшыраған бұл жер «Қалмақ қырылған» деп аталып кетті.

  2. Алғашқы ірі жеңіс

    Бұланты — үш жүздің біріккен күшімен алынған алғашқы ірі жеңіс. Халықтың жеңіске деген сенімі артып, жасаққа жаңа сарбаздар қосылды.

  3. Аңырақай шайқасы

    1729 жылы (кейбір деректерде 1730 жылы) Балқаш көлінің оңтүстігінде, Аңырақай тауларының маңында шешуші шайқас болды. Әбілқайыр бастаған біріккен қазақ әскері жоңғарларды күйрете жеңді.

  4. Батырлар ерлігі

    Шайқастарда Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай, Малайсары, Райымбек сияқты батырлар ерлік көрсетті. Ұрыс алдындағы жекпе-жектер мен ұйымшыл шабуылдар жеңістің кепілі болды.

  5. Атаудың мағынасы

    Аңырақай атауы жеңілген жаудың аңырап, зар жылаған жері деген мағынамен түсіндіріледі. Бұл атау халық жадында ұлы жеңістің белгісі ретінде сақталды.

  6. Бірліктің бұзылуы

    Аңырақайдан кейін Болат хан қайтыс болып, аға хан тағына талас басталды. Аға хан болып Әбілмәмбет сайланғанда, наразы болған Әбілқайыр мен Сәмеке жасақтарын алып кетті де, жауды түпкілікті жеңу мүмкіндігі қолдан шықты.

Жекпе-жек
Ұрыс басталар алдында екі жақтың таңдаулы батырлары арасындағы жеке сайыс.
Аға хан
Үш жүздің хандары ішіндегі ең жоғарғы, бас хан.
Қарсы шабуыл
Қорғанып отырған жақтың жауға шабуылға шығып, бастаманы өз қолына алуы.

Аңырақай шайқасы, Бұланты шайқасы, Балқаш көлі

7-сынып