7-сынып · 1-тоқсан · XVIII ғасырдағы Қазақ хандығы

XVIII ғасырдың басына дейінгі қазақ-орыс қарым-қатынастарының тарихы

XVI ғасырдың соңы — XVIII ғасырдың басы

Қазақ хандығы мен Ресей арасындағы ресми байланыстар XVI ғасырдың соңында басталды: 1594 жылы Тәуекел ханның елшісі Мәскеуге барды. XVII ғасырда қатынастар негізінен Сібір қалалары арқылы жүрген сауда мен елшіліктер түрінде дамыды. XVIII ғасырдың басында Ресей Ертіс бойына бекіністер сала бастады, ал I Петр қазақ даласын Азияға шығатын «кілт пен қақпа» деп бағалады.

  1. Алғашқы елшілік

    1594 жылы Тәуекел ханның елшісі Құлмұхаммед Мәскеуге келіп, әскери одақ пен атыс қаруын беру туралы келіссөз жүргізді. Ол Ресейде тұтқында жүрген Тәуекелдің туысы Ораз-Мұхаммедті босатуды да сұрады.

  2. Ресейдің мүддесі

    Мәскеу Сібір ханы Көшімге қарсы күресте қазақ хандығын одақтас ретінде пайдалануды көздеді. Сонымен бірге Ресей Орта Азия мен Үндістанға баратын сауда жолдарына қызығушылық танытты.

  3. Сауда байланыстары

    XVII ғасырда қазақ көпестері Тобыл, Тара, Астрахан қалаларына мал мен тері әкеліп, мата мен металл бұйымдарына айырбастады. Сібір қалалары қазақ-орыс қатынастарының негізгі орталығына айналды.

  4. Тәуке хан тұсы

    Жоңғар қаупі күшейген кезде Тәуке хан Ресейге бірнеше рет елші жіберіп, сауданы дамытуға және шекарадағы қақтығыстарды реттеуге тырысты. Елшілер көбіне Тобыл арқылы жүрді.

  5. Ертіс бекіністері

    XVIII ғасырдың басында Ресей Ертіс бойына бекіністер тізбегін салды: Омбы (1716), Семей (1718), Өскемен (1720). Бекіністер қазақ көшпелілерінің жайылымдарына тереңдей кірді.

  6. «Кілт пен қақпа»

    I Петр 1722 жылы қазақ ордасын «барлық Азия елдері мен жерлерінің кілті әрі қақпасы» деп атады. Бұл сөз Ресейдің қазақ даласына қатысты болашақ саясатының бағытын көрсетті.

Елшілік
Бір мемлекеттің екінші мемлекетке келіссөз жүргізу үшін жіберген ресми өкілдері.
Аманат
Келісімнің орындалуына кепіл ретінде берілетін адам, көбіне билеушінің туысы.
Бекініс
Шекараны күзетуге және жаңа жерлерді бақылауға арналған әскери қамал.

Тобыл, Омбы, Семей, Өскемен

7-сынып