7-сынып · 2-тоқсан · XVIII ғасырдағы Қазақстанның мәдениеті

XVIII ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті

XVIII ғасыр

Материалдық мәдениет — адамдардың қолымен жасалған заттар: баспана, киім, ыдыс, ер-тұрман, әшекей. XVIII ғасырдағы қазақтардың киіз үйі, текеметі мен сырмағы, ер-тұрманы мен зергерлік бұйымдары көшпелі тұрмысқа бейімделген әрі көркем өнер туындысы болды.

  1. Көшпелі тұрмыстан туған

    Қазақтардың көпшілігі мал шаруашылығымен айналысып, жыл маусымына қарай жайлау мен қыстау арасында көшіп жүрді. Сондықтан заттар жеңіл, берік, оңай жиналып, түйеге артылатындай жасалды.

  2. Киіз үй

    Киіз үйдің сүйегі — кереге, уық, шаңырақ және есік; оны киізбен жауып, баумен бекітті. Киіз үйді бір-екі сағатта тігіп, жығуға болатын; ол қыста жылы, жазда салқын болды.

  3. Киізден жасалған бұйымдар

    Әйелдер жүннен киіз басып, текемет пен сырмақ жасады, тұскиіз кестеледі. Олар ою-өрнекпен әшекейленді: «қошқар мүйіз», «сыңар мүйіз» өрнектері молшылық пен береке тілегін білдірді.

  4. Ұсталар мен зергерлер

    Ұсталар ер-тұрман, қару-жарақ, тұрмыстық құралдар соқты. Зергерлер күмістен білезік, сақина, сырға, алқа жасап, оларды асыл тастармен безендірді; сәукеле — қалыңдықтың асыл бас киімі.

  5. Қала мен егіншілік

    Түркістан мен Сыр бойындағы отырықшы елді мекендерде қыш ыдыс, мата, металл бұйымдар жасалды, егін егілді. Көшпелілер мен қала тұрғындары мал мен қолөнер бұйымдарын өзара айырбастады.

  6. Маңызы

    Материалдық мәдениет — қазақтардың табиғатқа бейімделу тәжірибесі мен эстетикалық талғамының куәсі. Бүгін бұл бұйымдар мұражайларда сақталып, тарихи дерек ретінде зерттеледі.

Материалдық мәдениет
Адам қолымен жасалған заттардың жиынтығы: баспана, киім, құрал, ыдыс, әшекей.
Қолданбалы өнер
Тұрмыста қолданылатын әрі көркем безендірілген бұйымдар жасау өнері: киіз басу, зергерлік, ағаш ою.
Ою-өрнек
Бұйымдарды әшекейлейтін қайталанатын сурет-белгілер; әрқайсысының өз мағынасы бар.

Сарыарқа, Түркістан, Сыр бойы

7-сынып