7-сынып · 2-тоқсан · Қайталау
Қайталау
XVIII ғасыр – XIX ғасырдың ортасы
2-тоқсанда XVIII ғасырдағы қазақ мәдениетін, Ресей империясының бекініс шептері арқылы отарлауын, 1822–1824 жылғы реформаларды және Сырым Датұлы, Исатай мен Махамбет, Кенесары Қасымұлы бастаған қозғалыстарды оқыдық. Оларды жер, басқару және салық мәселелері бойынша салыстыру себеп пен салдарды түсінуге көмектеседі.
Мәдениет — тарих айнасы
Бұқар, Үмбетей, Ақтамберді жыраулар толғаулары мен «Елім-ай» әні жоңғар шапқыншылығы дәуірінің рухын сақтады. Киіз үй, ер-тұрман, зергерлік бұйымдар көшпелі тұрмыс пен шеберліктің куәсі.
Отарлаудың басталуы
XVIII ғасырда Ертіс бойында Омбы, Семей, Өскемен, Жайық бойында Орынбор бекіністері салынып, казак әскерлері қоныстандырылды. Жайылымдар тарылып, 1756 жылы Жайықтан мал өткізуге тыйым салынды.
Сырым Датұлы (1783–1797)
Кіші жүзде Жайық бойындағы жер тапшылығы, казактардың шабуылдары мен Нұралы ханның билігіне наразылық Сырым батыр бастаған ұзақ күреске ұласты.
1822–1824 жылғы реформалар
«Сібір қазақтары туралы жарғы» (1822) мен «Орынбор қазақтары туралы жарғы» (1824) Орта және Кіші жүзде хан билігін жойды. Дала округтерге, болыстарға, ауылдарға бөлініп, патша әкімшілігіне бағындырылды.
Исатай мен Махамбет (1836–1838)
Бөкей Ордасында жердің хан туыстары мен ақсүйектерге үлестірілуі және Жәңгір ханның озбырлығы көтеріліске әкелді. 1838 жылы Исатай Ақбұлақ өзені маңында қаза тапты.
Кенесары Қасымұлы (1837–1847)
Хан билігінің жойылуы мен жаңа бекіністер салуға қарсы шыққан Кенесары 1841 жылы үш жүздің ханы болып сайланды. Қозғалыс үш жүзді қамтып, жалпыұлттық сипат алды.
- Себеп пен салдар
- Оқиғаның неден туындағаны (себеп) және одан кейін неге әкелгені (салдар).
- Отаршылдық
- Бір мемлекеттің басқа халықтың жерін басып алып, оның билігі мен байлығын өзіне бағындыру саясаты.
- Ұлт-азаттық қозғалыс
- Халықтың өз жері, бостандығы мен құқығы үшін отарлаушыларға қарсы күресі.
Орынбор, Жайық бойы, Бөкей Ордасы, Астана