7-сынып · 3-тоқсан · Отарлау және ұлт-азаттық күрес
Қазақстанның Ресей империясына қосылуының аяқталуы
1847–1867 жылдар
XIX ғасырдың 40–60-жылдары Ресей империясы Қазақстанның оңтүстігі мен Жетісуды екі бағыттан — Сырдария бойымен және Жетісу арқылы — жаулап алды. 1864 жылы Әулиеата, Түркістан және Шымкент алынып, екі әскери шеп тұйықталды. Осымен қазақ жерінің Ресей құрамына енуі аяқталды.
Себептері
Ресей Орта Азия нарығы мен шикізатына жол ашуға және Англиямен бәсекеде оңтүстік шекарасын нығайтуға ұмтылды. Қазақтардың Қоқан мен Хиуа езгісіне наразылығы империяға қолайлы сылтау болды.
Сырдария бағыты
Орынбордан шыққан әскерлер 1847 жылы Райым бекінісін салып, 1853 жылы Ақмешітті алды. Бекініс Перовский форты деп аталып, Сырдария шебінің тірегіне айналды.
Жетісу бағыты
Батыс Сібірден жылжыған әскерлер 1847 жылы Қапал бекінісін, 1854 жылы Іле Алатауының етегінде Верный бекінісін салды. Бұл бекіністер Ұлы жүз жеріндегі Ресей билігінің тірегі болды.
Ұзынағаш шайқасы
1860 жылы Ресей әскері Қоқанның Тоқмақ пен Пішпек бекіністерін алды. Сол жылдың қазанында Ұзынағаш маңында Г. Колпаковский басқарған отряд Қоқан әскерін жеңіп, Жетісудағы Қоқан ықпалын әлсіретті.
1864 жылғы жорықтар
1864 жылы М. Черняев Әулиеатаны, Н. Веревкин Түркістанды алды, ал күзде Шымкент құлады. Осылайша Сырдария және Жетісу жақтан келген әскери шептер тұйықталды.
Нәтижесі
1865 жылы Ташкент алынып, 1867 жылы Түркістан генерал-губернаторлығы құрылды. Қазақ жерінің түгел Ресей құрамына енуі отарлық басқарудың жаңа кезеңін бастады.
- Әскери шеп
- Бір-бірімен байланысқан бекіністер тізбегі. Әскерлер шеп бойымен алға жылжып, жаулап алған жерді бекітті.
- Форт
- Шағын әскери бекініс. Мысалы, алынған Ақмешіт Перовский форты деп аталды.
- Генерал-губернаторлық
- Бірнеше облысты біріктірген ірі әкімшілік бірлік; оны әскери және азаматтық билікті қатар ұстаған генерал-губернатор басқарды.
Алматы, Ұзынағаш шайқасы (1860), Тараз, Түркістан, Шымкент