7-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан Ресей империясының құрамында

Қазақтардың 1860–1870 жылдардағы азаттық күресі

1868–1870 жылдар

1867–1868 жылдардағы реформалар жерден айыру қаупі мен жаңа салықтарды әкеліп, Орал және Торғай облыстарында көтеріліс тудырды. 1870 жылы Маңғыстаудағы адайлар Иса Тіленбайұлы мен Досан Тәжіұлы бастаған ірі көтеріліске шықты. Көтерілістер басып-жанышталса да, халықтың жер мен еркіндік үшін күресі тоқтаған жоқ.

  1. Себептері

    Уақытша ережелер жерді мемлекет меншігі деп жариялап, түтін салығын арттырды. Жаңа әкімшілік пен болыс сайлауы дәстүрлі басқаруды бұзып, парақорлықты көбейтті.

  2. Орал және Торғай облыстары

    1868 жылдың соңы мен 1869 жылы Орал және Торғай облыстарының қазақтары жаңа ережені қабылдаудан бас тартты. Көтерілісшілер патша әкімшілігіне қызмет еткен болыстар мен старшындарға шабуыл жасады.

  3. Көтерілістің басылуы

    1869 жылы жазалаушы отрядтар Орал мен Торғай даласындағы көтерілісті басып-жаншыды. Бірақ жаңа тәртіпке наразылық сақталып, келесі жылы Маңғыстауда жаңа күшпен бой көрсетті.

  4. Маңғыстау көтерілісі

    1870 жылдың көктемінде Маңғыстау адайлары түтін салығы мен жаңа басқару тәртібіне қарсы көтерілді. Оны Иса Тіленбайұлы мен Досан Тәжіұлы басқарды.

  5. Шайқастар

    Көтерілісшілер подполковник Рукиннің отрядын талқандап, Николаев станицасы мен Александровск фортына шабуыл жасады. Кавказдан әкелінген әскер көтерілісті басып-жаншыды.

  6. Маңызы

    Көтерілістер жеңілсе де, жер, салық және өзін-өзі басқару туралы халық талаптары Сырым Датұлы, Исатай мен Махамбет қозғалыстарымен сабақтас болды. Бұл талаптар кейін 1916 жылғы көтерілісте қайта көрінді.

Уақытша ереже
1867–1868 жылдары енгізілген басқару заңы; ол жерді мемлекет меншігі деп жариялап, жаңа салықтар белгіледі.
Жазалаушы отряд
Көтерілісті басу және оған қатысқандарды жазалау үшін жіберілген әскери бөлім.
Форт
Шағын әскери бекініс. Маңғыстаудағы Александровск форты (қазіргі Форт-Шевченко) патша билігінің тірегі болды.

Маңғыстау, Форт-Шевченко (Александровск форты), Жайық бойы, Торғай өңірі

7-сынып