7-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан Ресей империясының құрамында

Қазақстандағы жаппай отаршылдық қоныс аудару саясаты

XIX ғасырдың екінші жартысы – XX ғасырдың басы

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында патша өкіметі Ресейдің орталық губернияларынан шаруаларды Қазақстанға жаппай қоныстандырды. Қазақтар пайдаланған шұрайлы жерлер «артық жер» деп танылып, қоныс аударушыларға берілді. Бұл көшпелі шаруашылықты тарылтып, жер дауын ушықтырды.

  1. Алғышарттар

    Ресейдің орталық губернияларында жер тапшы еді, 1861 жылғы шаруа реформасынан кейін жері аз шаруалар көбейді. Үкімет шиеленісті азайту және шет аймақтарды бекіту үшін оларды шығысқа көшіруді жөн көрді.

  2. Алғашқы толқын

    1860-жылдардың соңынан бастап Жетісуға, кейін Ақмола және Семей облыстарына орыс шаруалары қоныстана бастады. 1889 жылғы заң шаруалардың мемлекет жеріне ерікті түрде қоныс аударуына жол ашты.

  3. «Артық жер»

    1891 жылғы Дала ережесі қазақтардың пайдалануындағы «артық» деп танылған жерлерді алып, қоныс аудару қорына беруге рұқсат етті. 1896 жылы Қоныс аудару басқармасы құрылып, Ф. Щербина экспедициясы осы жерлерді анықтау үшін зерттеу жүргізді.

  4. Столыпин реформасы

    1906–1912 жылдары П. Столыпиннің аграрлық реформасы кезінде қоныс аудару жаппай сипат алды. Сібір темір жолы шаруалардың солтүстік облыстарға көшуін жеңілдетті.

  5. Қазақтарға әсері

    Қазақтар өзен бойындағы қыстаулары мен шабындықтарынан құрғақ, шөлейт жерлерге ығыстырылды. Жайылым тарылып, мал азайды, қазақтар мен қоныс аударушылар арасында жер дауы көбейді.

  6. Зиялылардың үні

    Ә. Бөкейханов Щербина экспедициясына қатысып, көшпелі шаруашылыққа кең жер қажет екенін дәлелдеді. Жер мәселесі кейін 1916 жылғы көтерілістің басты себептерінің біріне айналды.

Қоныс аудару саясаты
Ресейдің орталығындағы шаруаларды шет аймақтарға, соның ішінде қазақ жеріне көшіріп орналастыру саясаты.
Артық жер
Патша әкімшілігі қазақтардың қажетінен «артық» деп есептеп, тартып алған жерлер.
Қоныс аудару қоры
Қазақтардан алынып, қоныс аударушыларға бөлуге арналған жерлердің жиынтығы.

Жетісу, Көкшетау, Петропавл, Қостанай

7-сынып