7-сынып · 3-тоқсан · Қазақстан Ресей империясының құрамында
Жәрмеңке саудасының дамуы
XIX ғасыр – XX ғасырдың басы
XIX ғасырда Қазақстанда жыл сайын белгілі бір уақытта өтетін ірі сауда орындары — жәрмеңкелер кең таралды. Мұнда қазақтар мал, жүн, тері әкеліп, оны мата, ыдыс, шай, астық сияқты тауарларға айырбастады. Ең ірісі — 1848 жылы Қарқаралы уезінде ашылған Қоянды жәрмеңкесі.
Неліктен дамыды
Қазақ даласы Ресей нарығына тартылды: өнеркәсіпке мал мен шикізат қажет болды, ал ауылдар қала тауарларына мұқтаж еді. Тұрақты дүкендер аз болғандықтан, сауда жыл сайынғы жәрмеңкелерге шоғырланды.
Хан Ордасындағы жәрмеңке
1832 жылы Жәңгір хан Бөкей Ордасының орталығы — Хан Ордасында жәрмеңке ашты. Ол Ресей көпестері мен қазақтар арасындағы сауданың маңызды орталығына айналды.
Қоянды жәрмеңкесі
1848 жылы Қарқаралы уезінде ашылған Қоянды (Ботов) жәрмеңкесі Қазақстандағы ең ірі жәрмеңке болды. Мұнда Орта жүз ауылдарынан, Ресей мен Орта Азиядан саудагерлер келді.
Басқа жәрмеңкелер
Ақмола облысындағы Атбасар жәрмеңкесі, Орал облысындағы Ойыл жәрмеңкесі де кең танымал болды. Олар көш жолдары тоғысқан жерлерде жылдың белгілі бір маусымында өтті.
Сауда тәртібі
Қазақтар мал, жүн, тері, қыл әкеліп, мата, ыдыс, қант, шай, астық алды. Көпестер айырбасты көбіне өз пайдасына жүргізіп, мал бағасын төмендетті; бірте-бірте қазақ саудагерлері де шықты.
Мәдени маңызы
Жәрмеңкелерде айтыс, ат бәйгесі, күрес өтіп, жаңалықтар таралды. Олар әр өңір мен әр халықтың адамдары араласатын мәдени алаңға айналды.
- Жәрмеңке
- Жыл сайын белгілі бір уақытта, белгілі бір жерде өтетін ірі сауда.
- Айырбас сауда
- Тауарды ақшасыз, басқа тауарға тікелей ауыстыру.
- Көпес
- Кәсіби саудагер; тауарды көтерме сатып алып, сатумен айналысқан.
Қарқаралы, Хан Ордасы, Атбасар