7-сынып · 3-тоқсан · Өлкетану
Туған өлкенің шежіресі
Шежіре — ру мен әулеттің шығу тегі мен тарихын баяндайтын ауызша және жазбаша мұра. Туған өлкенің шежіресін зерттеу үшін қариялардың әңгімесін мұражай, мұрағат, ескі карталар мен санақ деректерімен салыстыру керек. Сонда ауылың мен қалаңның XIX ғасырдағы тарихы нақты адамдар мен оқиғалар арқылы ашылады.
Шежіре деген не
Шежіре — ата-бабаларды жеті атаға дейін және одан әрі тізбектеп, ру мен ел тарихын баяндайтын дәстүрлі мұра. Ол ғасырлар бойы ауыздан-ауызға беріліп, кейін қағазға түсіріле бастады.
Ауызша деректер
Көнекөз қариялар мен отбасы мүшелерінен сұхбат ал: жер атаулары, қыстаулар, белгілі адамдар, оқиғалар туралы сұра. Әр әңгімені күнімен, айтушының аты-жөнімен жазып ал.
Мұражай мен мұрағат
Аудандық және облыстық өлкетану мұражайларында құжаттар, фотосуреттер, тұрмыстық заттар сақталған. Облыстық мұрағатта болыс тізімдері, жер құжаттары, 1897 жылғы халық санағының материалдары болуы мүмкін.
Карта және жер атаулары
Ескі карталар мен жер-су атаулары өлкенің өткенін сақтайды. Ауылыңның бұрынғы атауын, XIX ғасырда қай болыс пен уезге кіргенін анықта.
Деректерді салыстыру
Ауызша шежіре мен жазбаша дерек кейде сәйкес келмейді. Бір оқиғаны кемінде екі түрлі дерек арқылы тексеріп, жылдар мен есімдерді нақтыла.
Нәтижені ресімдеу
Зерттеуді хронологиялық кесте, отбасы ағашы, карта-сызба немесе шағын мақала түрінде ұсын. Пайдаланған дереккөздерді міндетті түрде көрсет.
- Шежіре
- Ру мен әулеттің шығу тегін, ата-бабалардың тізбегін және ел тарихын баяндайтын дерек.
- Мұрағат
- Тарихи құжаттарды жинап, сақтайтын мекеме.
- Топоним
- Жер-су атауы: ауыл, тау, өзен, көл, қоныс атаулары.
- Ауызша тарих
- Куәгерлер мен қариялардың естеліктеріне негізделген тарихи дерек.