7-сынып · 4-тоқсан · XIX ғасыр – XX ғасырдың басындағы Қазақстанның мәдениеті

Абай Құнанбаев – ұлы ойшыл

1845–1904 жылдар

Абай Құнанбайұлы — қазақтың жазба әдебиетінің негізін қалаған ақын, ағартушы, философ әрі қоғам қайраткері. Өлеңдері мен қара сөздерінде ол халықты білімге, еңбекке, адамгершілікке шақырып, қоғамның кемшіліктерін батыл сынады. Терең даналығы үшін халық оны «Хакім Абай» деп атады.

  1. Отбасы мен білімі

    Абай 1845 жылы Шыңғыстау баурайында аға сұлтан Құнанбай Өскенбайұлының отбасында туды. Әжесі Зере мен анасы Ұлжаннан ауыз әдебиетін үйренді. Семейдегі Ахмет Риза медресесінде оқып, бір мезгіл орыс мектебіне де барды.

  2. Қоғам қайраткері

    Жас кезінен әкесінің қасында ел дауын шешуге араласып, кейін болыс, би болды. Әділ билігімен танылып, 1885 жылғы Қарамола съезінде ел ішіндегі істерді реттейтін ережені жасауға басшылық етті.

  3. Рухани ізденіс

    Абай Шығыс ақындары Фирдоуси, Низами, Науаи шығармаларын оқыды. Семейге жер аударылған Е. П. Михаэлис, Н. И. Долгополов арқылы орыс және Еуропа әдебиетімен танысты, 1886 жылы Семей облыстық статистикалық комитетінің мүшесі болды.

  4. Өлеңдері мен аудармалары

    «Ғылым таппай мақтанба», «Интернатта оқып жүр», «Қыс» өлеңдерін, «Ескендір», «Масғұт» поэмаларын жазды. А. С. Пушкиннің «Евгений Онегин» романынан үзінділерді, М. Ю. Лермонтов пен И. А. Крыловтың шығармаларын қазақшаға аударды.

  5. Қара сөздер

    Прозамен жазылған 45 қара сөзінде Абай білім, еңбек, әділдік, ар-ұят туралы толғанды. Ол ақыл, қайрат және жүректі тең ұстаған «толық адам» болуға шақырды. Терең философиялық ойлары үшін оны «хакім» — данышпан деп атады.

  6. Мұрасы

    Абай 1904 жылы қайтыс болып, Жидебайда жерленді. Оның алғашқы өлеңдер жинағы 1909 жылы Петербургте басылды. Абай шығармалары әлемнің көптеген тіліне аударылып, қазақ мәдениетінің символына айналды.

Қара сөз
Өлеңмен емес, прозамен жазылған шығарма; Абайдың ғибрат сөздері осылай аталады.
Хакім
Данышпан, ойшыл, терең білімді дана адам.
Толық адам
Абай ілімі бойынша ақылы, қайраты және жүрегі үйлесім тапқан кемел адам.

Жидебай, Семей

7-сынып