7-сынып · 4-тоқсан · Қайталау
Қайталау
XIX ғасыр – XX ғасырдың басы
Төртінші тоқсанда XIX ғасыр мен XX ғасыр басындағы қазақ мәдениеті қарастырылды. Отаршылдық жағдайында күй мен ән өнері гүлденді, жаңа мектептер ашылды, Шоқан Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбайұлы ғылым, ағарту және әдебиет салаларында жаңа жол салды. Ауызша тарихи мұраны жазып алу ел жадын сақтап қалды.
Дәстүрлі өнер
Құрманғазы, Дәулеткерей, Тәттімбет күй өнерін шыңына жеткізді, Біржан сал мен Ақан сері әні, айтыс кең таралды. Дулат, Шортанбай, Мұрат сынды «Зар заман» ақындары отаршылдықтың зардабын жырлады.
Білім беру
Ауылдарда мектептер мен медреселер жұмыс істеді. 1841 жылы Хан Ордасында Жәңгір хан мектебі, 1850 жылы Орынборда қазақ балаларына арналған мектеп ашылды, 1870 жылдан қазақ тіліндегі газеттер шыға бастады.
Шоқан Уәлиханов
Алғашқы қазақ ғалымы Жетісу, Ыстықкөл, Құлжа өңірлерін зерттеп, 1858–1859 жылдары Қашқарға жасырын барды. Оның еңбектері қазақ және көрші халықтардың тарихы мен этнографиясының құнды дерегі.
Ыбырай Алтынсарин
Жаңашыл педагог 1864 жылы Торғайда мектеп ашып, кейін Торғай облысында орыс-қазақ училищелерін, қолөнер училищесі мен қыздар мектебін ұйымдастырды, 1879 жылы «Қазақ хрестоматиясын» шығарды.
Абай Құнанбайұлы
Ұлы ойшыл өлеңдері мен 45 қара сөзінде білімге, еңбекке, адамгершілікке шақырды, «толық адам» ілімін ұсынды. Абай қазақ жазба әдебиетінің негізін қалады.
Ауызша тарих және байланыстар
Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп, Құрбанғали Халид шежірелер мен аңыздарды жазып алып, кітап етіп шығарды. Осы кезеңнің ағартушылары XX ғасыр басындағы ұлттық зиялылардың қалыптасуына жол ашты.
- Ағартушылық
- Халықты білімге, ғылымға, мәдениетке шақырып, сауаттылықты таратуға бағытталған қозғалыс.
- Тарихи салыстыру
- Екі немесе бірнеше тарихи құбылыстың ұқсастығы мен айырмашылығын анықтау тәсілі.
- Мәдени мұра
- Өткен ұрпақтардан қалған шығармалар, ескерткіштер, салт-дәстүрлер мен білім.
Бөкей Ордасы, Торғай, Қашқар, Жидебай, Баянауыл